Adaptacja do zmian klimatu NFOŚiGW: dotacja na retencję korytową i pożyczka dla samorządów
Program priorytetowy „Adaptacja do zmian klimatu” Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) daje samorządom i spółkom komunalnym dofinansowanie na retencję, zagospodarowanie wód opadowych, wodociągi i plany adaptacji. Gmina może otrzymać dotację do 70% kosztów kwalifikowanych wyłącznie na retencję korytową lub przykorytową, w tym na renaturyzację cieków, rewitalizację starorzeczy i odtwarzanie mokradeł. Na pozostałe inwestycje z naboru może zaciągnąć pożyczkę do 100% kosztów kwalifikowanych.
Nabory dotacji i pożyczek trwają od 1 października 2026 roku do 30 września 2034 roku. NFOŚiGW rozpatruje wnioski według daty ich złożenia: wniosek złożony wcześniej trafia do oceny przed późniejszymi, a gdy pieniądze w naborze się wyczerpią, kolejnych wniosków fundusz nie rozpatruje. Do wniosku o dotację gmina musi dołączyć ostateczną decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach i pozwolenie wodnoprawne, a wniosek o pożyczkę na wodociągi albo wody opadowe może złożyć także przed uzyskaniem decyzji. Pożyczkę samorządu albo jego spółki NFOŚiGW może umorzyć w części, nawet do połowy wypłaconej kwoty, ale najwyżej o 5 mln zł.
Kto może otrzymać dotację, a kto pożyczkę?
O dotację może ubiegać się wyłącznie jednostka samorządu terytorialnego i tylko na retencję korytową lub przykorytową. Pożyczkę mogą zaciągnąć także związki samorządów, spółki prawa handlowego oraz spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe.
Gmina, powiat albo województwo
Samorząd może złożyć wniosek o dotację na retencję korytową lub przykorytową, na przykład na renaturyzację koryta cieku, rewitalizację starorzecza albo odtworzenie mokradeł. Na pozostałe inwestycje z naboru, w tym na wodociągi, może zaciągnąć pożyczkę.
Związek gmin albo spółka komunalna
Związek samorządów, podmiot świadczący usługi publiczne w ramach zadań własnych samorządu i spółka prawa handlowego, na przykład komunalna spółka wodociągowa, mogą ubiegać się wyłącznie o pożyczkę.
Spółdzielnia albo wspólnota mieszkaniowa
Spółdzielnia i wspólnota mieszkaniowa mogą ubiegać się o pożyczkę. Przy retencji i wodach opadowych nie muszą wykazywać, że inwestycja wynika z dokumentu strategicznego, czego program wymaga od pozostałych wnioskodawców.
Właściciel domu
Program nie przewiduje wsparcia dla osób fizycznych, więc właściciel domu nie złoży w nim wniosku na zbiornik na deszczówkę ani na ogród deszczowy.
Na jakie inwestycje można przeznaczyć pieniądze?
W naborze ogłoszonym w 2026 roku pożyczka obejmuje pięć rodzajów przedsięwzięć, od zielono-niebieskiej infrastruktury po plany adaptacji. Dotacja obejmuje tylko retencję korytową lub przykorytową.
Ochrona przed powodzią i suszą
Pożyczka obejmuje zielono-niebieską infrastrukturę, czyli zieleń i wodę w przestrzeni miasta, likwidację powierzchni nieprzepuszczalnych, systemy zagospodarowania wód opadowych, kanalizację deszczową i obiekty służące retencji wody. Retencję korytową lub przykorytową samorząd może sfinansować pożyczką albo dotacją.
Woda do picia
Samorząd albo spółka może zaciągnąć pożyczkę na budowę i modernizację ujęć wód, stacji uzdatniania wody oraz sieci wodociągowych.
Usuwanie skutków awarii
Pożyczka obejmuje usuwanie skutków awarii i zagrożeń środowiska na obiektach ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Szkody oszacowane przez wojewodę albo dyrektora regionalnego zarządu gospodarki wodnej muszą wynosić co najmniej 1 mln zł, a wniosek trzeba złożyć najpóźniej dwa lata po ich powstaniu. Kosztów, które zwraca ubezpieczyciel, pożyczka nie pokrywa.
Plany i strategie adaptacji
Pożyczka obejmuje lokalne i regionalne plany oraz strategie adaptacyjne, na przykład miejski plan adaptacji do zmian klimatu, a także metody i narzędzia do analizowania zagrożeń klimatycznych.
Projekty ze środków zagranicznych
Pożyczka współfinansuje projekty adaptacyjne realizowane ze środków zagranicznych, na przykład z dotacją z Funduszy Europejskich.
Zanim gmina złoży wniosek, powinna sprawdzić warunki, które program stawia przedsięwzięciom:
- Inwestycja w retencję, wody opadowe albo zielono-niebieską infrastrukturę musi wynikać z dokumentu strategicznego, na przykład z miejskiego planu adaptacji do zmian klimatu przyjętego uchwałą rady gminy albo z dokumentu planistycznego lub strategicznego szczebla rządowego, ponadregionalnego lub regionalnego; wnioskodawca składa o tym oświadczenie. Gmina bez własnego planu może powołać się na dokument wyższego szczebla, jeżeli inwestycja z niego wynika, albo sfinansować własny plan pożyczką z tego programu.
- Kanalizację deszczową program sfinansuje tylko razem z innymi działaniami służącymi adaptacji do zmian klimatu, na przykład z retencją albo nową zielenią.
- Inwestycja nie może być zakończona przed złożeniem wniosku. Za koszty kwalifikowane program uznaje wydatki poniesione od 1 stycznia 2021 roku do 31 grudnia 2035 roku.
- Nadzór inwestorski może stanowić najwyżej 3% kosztów kwalifikowanych. Środków trwałych kupionych w leasingu program nie finansuje.
Program przewiduje też zakup specjalistycznego sprzętu ratowniczego, ale ogłoszenie naboru pożyczek z 2026 roku nie wymienia tego rodzaju przedsięwzięć.
Przygotujemy wniosek o dotację albo pożyczkę na adaptację do zmian klimatu
Ile wynosi dofinansowanie i ile kosztuje pożyczka?
Dotacja pokrywa do 70% kosztów kwalifikowanych, a pożyczka do 100%. Najniższa pożyczka wynosi 100 tys. zł, a na plany i strategie adaptacji 50 tys. zł.
| Warunek | Dotacja | Pożyczka |
|---|---|---|
| Kto składa wniosek | jednostka samorządu terytorialnego | samorządy i ich związki, spółki, spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe |
| Na co | retencja korytowa lub przykorytowa | pięć rodzajów przedsięwzięć z ogłoszenia naboru |
| Poziom finansowania | do 70% kosztów kwalifikowanych | do 100% kosztów kwalifikowanych |
| Budżet naboru | do 50 mln zł | do 1,2 mld zł |
| Oprocentowanie | nie dotyczy | WIBOR 3M, nie mniej niż 2% w skali roku |
| Okres finansowania | nie dotyczy | do 15 lat od pierwszej wypłaty do ostatniej raty, w uzasadnionych przypadkach do 25 lat |
Oprocentowanie pożyczki jest zmienne i opiera się na stawce WIBOR 3M, czyli trzymiesięcznej stawce rynku międzybankowego. Niższą stawkę niż podana w tabeli program przewiduje dla trzech grup przedsięwzięć:
Gdy przedsięwzięcie spełnia kilka z tych warunków, stawkę wybiera wnioskodawca. Dla gmin, w których od 2024 roku utworzono lub powiększono park narodowy albo rezerwat przyrody, opisujemy też osobny program Zielone gminy z dotacją do 95% kosztów kwalifikowanych. Odsetki gmina spłaca co kwartał, a spłatę rat kapitałowych NFOŚiGW może odroczyć najdłużej o 18 miesięcy od zakończenia inwestycji.
NFOŚiGW może częściowo umorzyć pożyczkę udzieloną samorządowi, związkowi samorządów albo spółce kapitałowej, która świadczy usługi publiczne w ramach zadań własnych samorządu i w której samorządy mają co najmniej 70% kapitału zakładowego. Wysokość umorzenia zależy od wskaźnika dochodów podatkowych gminy na jednego mieszkańca, nazywanego wskaźnikiem G, z roku poprzedzającego złożenie wniosku.
Wskaźnik G poniżej 1200
Umorzenie może wynieść do 50% wypłaconej kwoty pożyczki, ale nie więcej niż 5 mln zł.
Wskaźnik G 1200 lub wyższy
Umorzenie może wynieść do 30% wypłaconej kwoty pożyczki, ale nie więcej niż 5 mln zł.
Dla powiatu, województwa, związku gmin i spółki liczy się najwyższy wskaźnik G spośród gmin na ich obszarze albo gmin tworzących związek lub spółkę. Pozostałe warunki umorzenia określają „Zasady udzielania dofinansowania ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej”.
Przykładowo przy pożyczce 12 mln zł połowa kwoty wynosi 6 mln zł, więc gmina ze wskaźnikiem poniżej 1200 może ubiegać się o umorzenie najwyżej 5 mln zł.
Fundusz rozpatruje wnioski według daty złożenia i pomija te, które przekraczają pozostały budżet, dlatego zwłaszcza przy dotacjach z puli 50 mln zł liczy się to, jak wcześnie gmina złoży kompletny wniosek, który przejdzie ocenę punktową. Ogłoszenia naborów podają do 50 mln zł na dotacje i do 1,2 mld zł na pożyczki, czyli łącznie do 1,25 mld zł. W komunikacie z 2 października 2026 roku NFOŚiGW napisał, że budżet naboru na dotacje i pożyczki wynosi około 900 mln zł. Pieniędzy w naborze może więc być mniej, niż podają ogłoszenia.
Przygotujemy wniosek o dotację albo pożyczkę na adaptację do zmian klimatu
Przygotujemy dla gminy, związku gmin albo spółki komunalnej wniosek do NFOŚiGW wraz z opisem efektu ekologicznego, uzasadnieniem kosztów i analizą finansową. Do pierwszego kontaktu wystarczy nam nazwa gminy, urzędu lub spółki oraz e-mail albo telefon, a rodzaj inwestycji, stan decyzji i pozwoleń oraz wybór między dotacją a pożyczką omówimy w rozmowie. Pierwsza konsultacja i wycena są bezpłatne.
Pola oznaczone gwiazdką są wymagane.
Przed zleceniem uzgodnimy zakres pomocy i wynagrodzenie. O przyznaniu dofinansowania decyduje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Za co NFOŚiGW przyznaje punkty?
Wniosek może zdobyć 130 punktów, a do pozytywnej oceny potrzebuje co najmniej 80. Każdy z trzech obszarów oceny ma przy tym własny próg, a zero punktów w kryterium wykonalności albo efektywności kosztowej oznacza odrzucenie wniosku.
| Obszar oceny | Najwięcej punktów | Próg |
|---|---|---|
| Ocena ekologiczna | 60 | 30%, czyli 18 punktów |
| Wykonalność przedsięwzięcia | 30 | 73% możliwych punktów |
| Efektywność kosztowa | 40 | 100%, czyli 40 punktów |
Punkty w każdym kryterium mnoży się przez jego wagę. Projektów finansowanych ze środków zagranicznych ta punktacja nie dotyczy.
Ocena ekologiczna
Przy ochronie przed powodzią i suszą najwyżej punktowana jest ochrona inna niż przeciwpowodziowa obejmująca ponad 1000 osób, a przy wodociągach ponad 500 osób; przy pozostałych przedsięwzięciach decyduje zasięg: lokalny, regionalny albo ogólnokrajowy. Najwięcej za efekt otrzymują duże przedsięwzięcia: zbiornik retencyjny o pojemności ponad 100 000 m³, likwidacja ponad 2000 m² powierzchni nieprzepuszczalnych, co najmniej 3 ha nowej zieleni albo renaturyzacja co najmniej 3 km cieku. Przy wodociągach punkty daje zmniejszenie ilości ujmowanej wody na mieszkańca o co najmniej 2% w roku po oddaniu inwestycji.
Ocena ekologiczna: punkty dodatkowe
Położenie inwestycji na terenie ekstremalnie lub silnie zagrożonym suszą według rządowego planu przeciwdziałania skutkom suszy daje przy ochronie przed powodzią i suszą oraz przy wodociągach 12 punktów oceny, czyli 2 punkty z wagą 6. Przy ochronie przed powodzią i suszą połączenie co najmniej dwóch z sześciu ocenianych działań, na przykład zbiornika retencyjnego i nowej zieleni, daje jeszcze 6 punktów, czyli 1 punkt z wagą 6.
Wykonalność
Najwyższą ocenę realności wdrożenia otrzymuje wnioskodawca, który ma wszystkie pozwolenia i decyzje oraz ogłosił już przetarg na wykonawcę, a wnioskodawca bez pozwoleń, ale z harmonogramem zgodnym z programem, otrzymuje 3 z 5 punktów. Nawet przy najniższych niezerowych ocenach we wszystkich trzech kryteriach wykonalności wniosek otrzymuje 22 z 30 punktów, co wystarcza do progu 73%. Pełną liczbę punktów za przygotowanie instytucjonalne otrzymuje wnioskodawca, który realizował już podobne przedsięwzięcia współfinansowane ze środków zagranicznych albo z NFOŚiGW lub wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska.
Efektywność kosztowa
Każde kryterium tego obszaru musi otrzymać pełne 5 punktów. Ocenę kosztów zalicza tylko szacunek oparty na danych historycznych, kosztorysie inwestorskim albo programie funkcjonalno-użytkowym.
Gdy ocena finansowa dotyczy wnioskodawcy, NFOŚiGW sprawdza w niej, czy nie jest on w złej sytuacji finansowej i czy zapewni trwałość finansową inwestycji.
Jakie dokumenty dołącza się do wniosku?
Przy retencji korytowej lub przykorytowej, zarówno do wniosku o dotację, jak i o pożyczkę, trzeba dołączyć kopię ostatecznej decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i kopię pozwolenia wodnoprawnego. Przy wodach opadowych, zieleni, zbiornikach retencyjnych i wodociągach finansowanych pożyczką decyzje dołącza się wtedy, gdy były wymagane i zostały wydane, a ich brak przed złożeniem wniosku nie powoduje jego odrzucenia.
Spółka wodociągowa może więc złożyć wniosek o pożyczkę na stację uzdatniania wody, zanim otrzyma pozwolenie na budowę, i zająć miejsce w kolejce. Za brak pozwoleń otrzyma jednak mniej punktów za realność wdrożenia.
Samorząd
Gmina, powiat albo województwo dołącza do wniosku:
- dokumenty prawne samorządu i jego organów, a gdy wniosek podpisuje ktoś inny niż organ reprezentujący, także pełnomocnictwo;
- uchwałę rady gminy o przyjęciu przedsięwzięcia do realizacji i złożeniu wniosku, jeżeli jest wymagana;
- mapę poglądową lokalizacji, najlepiej w skali 1:50 000 albo 1:25 000;
- dokumenty, które pokazują, z czego gmina pokryje koszty nieobjęte dofinansowaniem, na przykład promesę kredytu albo pożyczki, umowy kredytowe lub wyciąg z rachunku;
- wieloletnią prognozę finansową z załącznikami i opinią regionalnej izby obrachunkowej;
- informacje o pomocy publicznej, jeżeli projekt jej dotyczy.
Spółka, spółdzielnia albo wspólnota mieszkaniowa
Spółka, spółdzielnia albo wspólnota mieszkaniowa dołącza do wniosku o pożyczkę:
- statut albo umowę spółki;
- uchwały swoich organów o przyjęciu przedsięwzięcia do realizacji i złożeniu wniosku;
- sprawozdania finansowe za ostatnie trzy lata;
- jeżeli jest wspólnotą albo spółdzielnią, uchwałę, która upoważnia zarząd do zaciągnięcia zobowiązania wobec NFOŚiGW w określonej wysokości.
Jeżeli pożyczka dla spółki stanowi pomoc publiczną, NFOŚiGW ocenia jej dopuszczalność, a kwota może być niższa niż wnioskowana; negatywna ocena tego kryterium oznacza odrzucenie wniosku.
Wniosek składa się w generatorze wniosków NFOŚiGW z podpisem elektronicznym. Bez takiego podpisu trzeba dodatkowo dostarczyć do kancelarii funduszu w Warszawie wydruk wniosku z kodem kreskowym i podpisane załączniki, a o kolejności decyduje wtedy dzień ich wpływu.
Ile trwa ocena i kiedy gmina podpisze umowę?
Bez wezwań do uzupełnień regulamin przewiduje łącznie do 72 dni roboczych od wpływu wniosku do podpisania umowy. Gdy dotacja przekracza równowartość 500 tys. euro, wniosek zatwierdza też rada nadzorcza funduszu, więc na uchwałę regulamin przewiduje do 43 dni, a na umowę do 46 dni, czyli łącznie do 132 dni roboczych. Przy pożyczce rada nadzorcza zatwierdza wniosek powyżej równowartości 1 mln euro i obowiązują te same terminy.
- Rejestracja wniosku trwa do 3 dni roboczych od jego wpływu.
- Ocena według kryteriów dostępu trwa do 3 dni roboczych od rejestracji. Gdy fundusz wezwie do uzupełnień, gmina może je złożyć jeden raz, w ciągu 5 dni roboczych.
- Ocena jakościowa trwa do 17 dni roboczych od zakończenia oceny według kryteriów dostępu. Na jednorazowe uzupełnienie gmina ma 7 dni roboczych.
- Negocjacje warunków umowy trwają do 20 dni roboczych.
- Na uchwałę o dofinansowaniu regulamin przewiduje do 13 dni roboczych, a gdy wniosek zatwierdza też rada nadzorcza, do 43 dni.
- Na przygotowanie i podpisanie umowy regulamin przewiduje do 16 dni roboczych od podjęcia uchwały, a przy zatwierdzeniu przez radę nadzorczą do 46 dni.
Terminy funduszu mają charakter instrukcyjny, czyli nie wiążą go bezwzględnie i mogą się wydłużyć. W jednym naborze gmina może złożyć tylko jeden wniosek na to samo przedsięwzięcie w tej samej formie dofinansowania. Po odrzuceniu ma 5 dni roboczych na prośbę o powtórną ocenę albo może złożyć nowy wniosek, który trafi do kolejki z nową datą złożenia.
Czy pożyczka uzupełni projekt z Funduszy Europejskich?
Tak, program współfinansuje projekty adaptacyjne realizowane ze środków zagranicznych. Samorząd, który realizuje taki projekt z dotacją unijną, może pożyczką NFOŚiGW pokryć wydatki, których dotacja nie obejmuje, w tym wydatki niekwalifikowane, czyli nieuznane przez program unijny, z wyjątkiem leasingu.
Współfinansowanie podlega zasadom programu, z którego pochodzą środki zagraniczne, a o tym, czy konkretny projekt mieści się w tej formule, rozstrzyga NFOŚiGW przy ocenie wniosku.
Opisujemy też regionalne nabory unijne na inwestycje wodne samorządów: dotacje na wodociągi na terenach górniczych Małopolski, bezpieczeństwo dostaw wody na Podkarpaciu, gospodarkę wodno-ściekową w Lubelskiem oraz trzy nabory na ścieki, wodę i zabezpieczenie infrastruktury w Kujawsko-Pomorskiem.
Pytania o program Adaptacja do zmian klimatu
Czy spółka wodociągowa może otrzymać dotację?
Nie, bo dotację program przewiduje tylko dla jednostek samorządu terytorialnego na retencję korytową lub przykorytową. Spółka wodociągowa może zaciągnąć pożyczkę do 100% kosztów kwalifikowanych, a jeżeli pożyczka stanowi pomoc publiczną, jej kwota może być niższa.
Czy wniosek o pożyczkę można złożyć bez pozwolenia na budowę?
Tak, przy wodach opadowych, zieleni, zbiornikach retencyjnych i wodociągach brak decyzji przed złożeniem wniosku nie powoduje jego odrzucenia. Wnioskodawca bez pozwoleń otrzyma jednak mniej punktów za realność wdrożenia.
Czy pożyczkę z programu można umorzyć?
Tak, NFOŚiGW może częściowo umorzyć pożyczkę samorządu, związku samorządów albo spółki komunalnej z co najmniej 70% kapitału samorządów. Umorzenie sięga do 50% wypłaconej kwoty, gdy wskaźnik dochodów podatkowych gminy na mieszkańca (wskaźnik G) jest niższy niż 1200, i do 30% przy wskaźniku 1200 lub wyższym, ale nie więcej niż 5 mln zł. Dla powiatu, województwa, związku gmin i spółki liczy się najwyższy wskaźnik G spośród ich gmin, a pozostałe warunki umorzenia określają zasady udzielania dofinansowania NFOŚiGW.
Do kiedy można składać wnioski?
Wnioski można składać do 30 września 2034 roku, chyba że pieniądze w naborze wyczerpią się wcześniej. NFOŚiGW rozpatruje je według daty złożenia, a budżet dotacji wynosi do 50 mln zł.
Czy program finansuje miejski plan adaptacji do zmian klimatu?
Tak, finansuje go pożyczką, bo program obejmuje lokalne i regionalne plany oraz strategie adaptacyjne. Najniższa pożyczka na takie przedsięwzięcie wynosi 50 tys. zł.
Czy program sfinansuje samą kanalizację deszczową?
Nie, bo budowę kanalizacji deszczowej program finansuje tylko wtedy, gdy projekt obejmuje także inne działania służące adaptacji do zmian klimatu, na przykład retencję albo zieleń.
Źródła
- NFOŚiGW: Nabór wniosków 2026 Adaptacja do zmian klimatu, dotacja Ogłoszenie naboru: beneficjenci, retencja korytowa lub przykorytowa, dotacja do 70%, budżet do 50 mln zł, termin i kolejność rozpatrywania wniosków.
- NFOŚiGW: Nabór wniosków 2026 Adaptacja do zmian klimatu, pożyczka Ogłoszenie naboru: rodzaje przedsięwzięć, beneficjenci, pożyczka do 100%, budżet do 1,2 mld zł i termin.
- Program priorytetowy „Adaptacja do zmian klimatu”, październik 2026 Budżet, okres wdrażania, koszty kwalifikowane, oprocentowanie, okres finansowania, umorzenie i kryteria wyboru przedsięwzięć.
- Dokumenty naboru dotacji: regulamin i lista wymaganych załączników Etapy i terminy rozpatrywania wniosku, uzupełnienia, negocjacje, umowa oraz załączniki do wniosku o dotację.
- Dokumenty naboru pożyczki: regulamin, ogłoszenie i lista wymaganych załączników Załączniki wnioskodawców innych niż samorząd, decyzje przy inwestycjach innych niż retencja korytowa i próg zatwierdzenia przez radę nadzorczą.
- NFOŚiGW: komunikat o nowym naborze z 2 października 2026 roku Termin naboru, budżet podany w komunikacie, beneficjenci i zakres projektów.
Artykuł ma charakter informacyjny. O przyznaniu dofinansowania decyduje Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
