FEPZ 2.12 Adaptacja do zmian klimatu: nabór od 30 listopada 2026 dla miast poniżej 20 tys. mieszkańców w Zachodniopomorskiem

Które miasta w Zachodniopomorskiem mogą złożyć wniosek o dotację FEPZ 2.12?

Warunek ludności spełniają miasta województwa zachodniopomorskiego poniżej 20 tys. mieszkańców, z wyjątkiem Gryfina i Gryfic, czyli stolic powiatów z przedziału 15-20 tys.

Próg ludności wyznacza Szczegółowy Opis Priorytetów programu Fundusze Europejskie dla Pomorza Zachodniego 2021-2027 (SZOP), przyjęty 8 września 2026 roku w 24. wersji.

Stolica powiatu, która ma mniej niż 15 tys. mieszkańców, spełnia ten warunek: w naborze z 2024 roku dotację otrzymała gmina Kamień Pomorski, której miasto jest siedzibą powiatu kamieńskiego i liczy 8 021 mieszkańców.

Według Banku Danych Lokalnych GUS na koniec 2025 roku województwo miało 66 miast. Dziesięć z nich ma co najmniej 20 tys. mieszkańców, a dwa kolejne są stolicami powiatów z przedziału 15-20 tys., więc przy liczeniu mieszkańców samego miasta warunek ludności spełniają 54 miasta.

Gryfice mają 15 041 mieszkańców, więc ledwie przekraczają dolną granicę przedziału 15-20 tys., a rok wcześniej miały 15 277 mieszkańców.

Ani SZOP, ani regulamin naboru z 2024 roku nie mówią, z jakiego dnia i z jakiego źródła instytucja przyjmuje liczbę mieszkańców ani czy chodzi o samo miasto, czy o całą gminę.

Gminie z miastem blisko granicy 15 tys. mieszkańców, takim jak Gryfice, radzę ustalić w Urzędzie Marszałkowskim, według jakich danych instytucja policzy mieszkańców, zanim gmina zrezygnuje z wniosku. To samo zrobiłabym w Nowogardzie oraz w stolicach powiatów Choszcznie, Drawsku Pomorskim, Myśliborzu i Pyrzycach, zanim gmina zleci dokumentację, bo przy liczeniu mieszkańców całej gminy znalazłyby się poza naborem.

Wnioskodawcami mogą być gminy i inne samorządy, ich jednostki organizacyjne, partnerstwa samorządów, podmioty świadczące usługi publiczne należące do zadań własnych samorządu oraz wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe. Wszystkich pięć projektów wybranych w naborze z 2024 roku pochodziło z gmin miejsko-wiejskich: Kamień Pomorski, Złocieniec, Międzyzdroje, Barlinek i Czaplinek.

Zielono-niebieska infrastruktura w miastach i inne inwestycje, które finansuje dotacja na adaptację do zmian klimatu

Gmina może z dotacji sfinansować przedsięwzięcia, które zwiększają odporność miasta na negatywne skutki zmian klimatu: zielono-niebieską infrastrukturę, rozszczelnienie utwardzonych nawierzchni, zatrzymanie wód opadowych w miejscu ich opadu, mikroretencję, nowe nasadzenia poprawiające bioklimat oraz zielone dachy i ściany.

Według SZOP zielono-niebieska infrastruktura korzysta z istniejących ekosystemów i lokalnych zlewni, a regulamin z 2024 roku pozwalał zatrzymywać deszczówkę między innymi w nieckach chłonnych, stawach mokrych i suchych oraz zbiornikach z roślinnością na przepuszczalnym podłożu. SZOP rozumie mikroretencję jako zagospodarowanie wód opadowych i powierzchniowych, które ogranicza odpływ i polepsza lokalny bilans wodny. Ten sam dokument używa też nazwy „błękitno-zielona infrastruktura”.

Regulamin z 2024 roku dopuszczał wyjątek od warunku planu adaptacji: w mieście bez takiego planu kanalizacja deszczowa mogła wejść do projektu, jeśli wynikała z innych uwarunkowań, na przykład z zagrożenia powodziowego.

Wyjątek dla kanalizacji deszczowej nowy regulamin może powtórzyć albo pominąć, dlatego w gminie bez planu adaptacji sprawdziłabym ten zapis jeszcze przed zleceniem projektu sieci.

W mieście bez planu adaptacji SZOP przewiduje działania zintegrowane, a kryteria z 2024 roku sprawdzały u każdego projektu, czy odpowiada jednocześnie na więcej niż jeden skutek zmian klimatu, bierze pod uwagę potrzeby różnych grup mieszkańców, na przykład osób starszych i dzieci, i ma zakres skonsultowany z mieszkańcami oraz organizacjami społecznymi; w mieście z planem adaptacji projekt musiał pochodzić z tego planu.

Według SZOP zieleń powinna być rodzima, odpowiadać na potrzeby adaptacyjne, zwiększać udział powierzchni czynnej i nie zagrażać istniejącej zabudowie, a kryteria z 2024 roku uczyniły z tego warunek obowiązkowy.

Regulamin naboru z 2024 roku doprecyzował katalog kosztów. Na ławki, ścieżki i kosze, dzięki którym mieszkańcy korzystają z zieleni, gmina mogła przeznaczyć najwyżej 15% kosztów kwalifikowalnych, a na zakup gruntu najwyżej 10%. Place zabaw, siłownie plenerowe, toalety i betonowe zbiorniki na deszczówkę nie były kosztem kwalifikowalnym.

Regulamin z 2024 roku dopuszczał nową powierzchnię uszczelnioną tylko wtedy, gdy nie było innej możliwości, na przykład z powodu odrębnych przepisów. Obowiązkowe kryterium „Zastosowana zieleń” wymagało jednak, żeby projekt w ogóle nie tworzył nowych uszczelnionych powierzchni, a projekt, który go nie spełniał, był odrzucany.

Dopóki nowy regulamin tego nie rozstrzygnie, zaplanowałabym projekt bez nowych nawierzchni nieprzepuszczalnych.

Zielono-niebieska infrastruktura z projektu musiała być w 2024 roku ogólnodostępna dla mieszkańców i turystów.

W tym samym typie projektu SZOP przewiduje opracowanie miejskiego planu adaptacji do zmian klimatu dla miast poniżej 20 tys. mieszkańców, z tym samym wyłączeniem stolic powiatów. W naborze z 2024 roku skorzystały z tego Barlinek i Czaplinek.

Jakie dofinansowanie na adaptację do zmian klimatu przewiduje nabór FEPZ 2.12 i ile otrzymały gminy w naborze z 2024 roku?

Na nowy nabór harmonogram przeznacza 19,62 mln zł, a źródłem jest Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. SZOP pozwala w działaniu 2.12 pokryć dotacją całość wydatków kwalifikowalnych, ale regulamin naboru z 2024 roku ustalił górną granicę na 85%. Gmina finansowała więc sama przynajmniej 15% wydatków kwalifikowalnych i całość wydatków niekwalifikowalnych.

Tamten regulamin nie wyznaczał dolnej ani górnej granicy wartości projektu, a koszty pośrednie przyjmował w wysokości 7% wartości kwalifikowalnych kosztów bezpośrednich, bez dokumentowania ich fakturami. VAT mógł być wydatkiem kwalifikowalnym, gdy gmina nie miała prawnej możliwości jego odzyskania. Poziom dofinansowania w nowym naborze wskaże jego regulamin.

Gminie, która waha się ze złożeniem wniosku, ta lista podpowiada dwie rzeczy. Konkurencja była niewielka: instytucja oceniała pięć wniosków, żaden nie odpadł, a gminy otrzymały łącznie 38,8% puli.

Wartość projektów była bardzo różna, od planu adaptacji za 158 tys. zł wydatków kwalifikowalnych do zagospodarowania placu w Kamieniu Pomorskim za 11,6 mln zł. Wsparcie objęło więc zarówno małe, jak i duże projekty.

Nowa pula jest o ponad połowę mniejsza, ale przekracza kwotę rozdzieloną w naborze z 2024 roku. Przy podobnej liczbie i skali wniosków środków wystarczyłoby dla wszystkich projektów ocenionych pozytywnie; kilka dużych inwestycji w jednym naborze może ten rachunek zmienić, bo wtedy o dotacji rozstrzygają punkty.

Regulamin z 2024 roku pozwalał instytucji zrezygnować z oceny według kryteriów specyficznych jakościowych, jeżeli pula była większa od sumy dofinansowania ze wszystkich złożonych wniosków.

Punkty za inwestycje adaptacyjne na Pomorzu Zachodnim według kryteriów wyboru projektów z 2024 roku

W naborze z 2024 roku punkty dawały przede wszystkim cechy samej inwestycji: zatrzymanie wód opadowych, rozszczelnienie nawierzchni, nowa zieleń poprawiająca bioklimat i efektywność kosztowa liczona na mieszkańca.

Kryteria obowiązujące w nowym naborze znajdą się w jego regulaminie, a w 2024 roku dla tego samego typu projektu obowiązywał zestaw, który zatwierdził Komitet Monitorujący FEPZ. Punktowano tylko projekty, które przeszły warunki obowiązkowe, w tym ogólnodostępność zieleni, zintegrowane działania w mieście bez planu adaptacji, konsultacje z mieszkańcami i rodzimą roślinność.

Ocenę w każdym kryterium mnożono przez jego wagę. Ocena strategiczna mogła zwiększyć punktację projektu najwyżej o 20%, ale w naborze z 2024 roku Zarząd Województwa z niej zrezygnował.

Kryteria wspólne programu dodawały jeszcze dwie pule punktów: transgraniczność, za którą projekt mógł otrzymać do 2 pkt, i pozytywne oddziaływanie na środowisko, warte do 3 pkt, między innymi za zachowanie istniejących drzew, dodatkowe nasadzenia i zrównoważone gospodarowanie wodami opadowymi.

W przykładowym projekcie gmina przebudowuje plac o powierzchni 4 000 m² i zatrzymuje deszczówkę na 2 000 m², czyli na połowie terenu, więc według kryteriów z 2024 roku otrzymuje 5 pkt razy waga 5, czyli 25 pkt.

Przy 1 900 m² udział spada do 47,5%, a projekt otrzymuje 3 pkt razy 5, czyli 15 pkt.

Dziesięć punktów różnicy to więcej, niż dzieliło w naborze z 2024 roku pierwszy i trzeci projekt na liście (80,62 i 75,92 pkt).

Proporcję terenu, który zatrzyma deszczówkę, policzyłabym już przy koncepcji, bo w 2024 roku od niej zależały punkty za wody opadowe.

Co gmina musi przygotować przed naborem na adaptację miast do zmian klimatu w Zachodniopomorskiem?

Od otwarcia do zamknięcia naboru harmonogram daje sześć tygodni, w tym Boże Narodzenie i Nowy Rok, więc dokumenty, które wymagają udziału kilku wydziałów albo opinii innych urzędów, gmina powinna zebrać, zanim nabór ruszy. Ta lista powstała na podstawie regulaminu i kryteriów z 2024 roku, więc nowy regulamin może ją zmienić.

• Dane o wodzie opadowej i utwardzonych nawierzchniach. Punkty za zatrzymanie deszczówki i rozszczelnienie wyliczano z tych danych, więc przed naborem potrzebna jest inwentaryzacja nawierzchni nieprzepuszczalnych i kanalizacji deszczowej na terenie projektu. Przy wnioskach miast na inwestycje deszczowe, które przygotowywaliśmy w programach regionalnych i w programach NFOŚiGW, gmina potrzebowała na te dane od 3 do 6 tygodni.
• Koncepcja z porównaniem wariantów. Kryteria z 2024 roku wymagały wykazania, że wybrany wariant jest najlepszy pod względem lokalizacji, organizacji i technologii, a projekt ma właściwą relację korzyści do kosztów. W naborze z innego programu widzieliśmy studium wykonalności, w którym przy wyborze wariantu pominięto koszty pielęgnacji zieleni zatrzymującej wodę w latach po projekcie; skutkiem było wezwanie do poprawy.
• Udokumentowane konsultacje. Konsultacje z mieszkańcami i organizacjami społecznymi były w 2024 roku warunkiem kryterium obowiązkowego, więc ogłoszenie, przebieg i wnioski z konsultacji powinny mieć ślad w dokumentach jeszcze w czasie przygotowania wniosku. Zaplanowałabym je jeszcze przed otwarciem naboru.
• Dokumenty środowiskowe i prawo do terenu. Jeśli projekt tego wymagał, gmina dołączała w 2024 roku do wniosku informację Wód Polskich o zgodności z celami środowiskowymi i zaświadczenie regionalnej dyrekcji ochrony środowiska w sprawie obszarów Natura 2000. Wniosek nie musiał jeszcze zawierać pozwoleń na budowę. Regulamin wymagał ich, razem z decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach, przed zawarciem umowy. Przy formule „zaprojektuj i wybuduj” albo przy zakupie nieruchomości w projekcie pozwolenia i prawo do terenu wystarczyło udokumentować w ciągu roku od podpisania umowy.
• Źródła wkładu własnego. Regulamin z 2024 roku wymagał wskazania we wniosku wiarygodnych źródeł finansowania wydatków kwalifikowalnych i niekwalifikowalnych. Z pożyczki NFOŚiGW można opłacić zarówno wkład własny, jak i wydatki, których dotacja nie obejmuje, bo fundusz udziela jej także na przedsięwzięcia adaptacyjne współfinansowane z funduszy unijnych.
• Uchwała o planie adaptacji. Do wniosku na opracowanie miejskiego planu adaptacji potrzebna jest uchwała rady miasta o przystąpieniu do jego przygotowania; w 2024 roku był to obowiązkowy załącznik.
• Pozostałe załączniki i warunki obowiązkowe. Załącznikami do wniosku z 2024 roku były formularz opisowy według wzoru instytucji, opinia składu orzekającego regionalnej izby obrachunkowej o sprawozdaniu z wykonania budżetu albo uchwała budżetowa, uproszczone sprawozdanie finansowe i oświadczenie o kwalifikowalności VAT. Gdy projekt miał być finansowany z kredytu lub leasingu, regulamin wymagał promesy od instytucji finansowej, nad którą nadzór sprawuje KNF, czyli państwowy organ nadzoru nad rynkiem finansowym. Kryteria obowiązkowe sprawdzały też odporność infrastruktury na zmiany klimatu, a dofinansowanie przysługiwało tylko projektom, do których nie stosuje się reguł pomocy publicznej ani de minimis. Regulamin z 2024 roku nie pozwalał łączyć inwestycji i planu adaptacji: każdy wniosek dotyczył wyłącznie jednego rodzaju projektu.

Przygotowujemy dla gminy wniosek w aplikacji WOD2021 z formularzem opisowym i kompletem załączników formalnych (tak wyglądał zestaw dokumentów w naborze z 2024 roku, a nowy regulamin może go zmienić). Gdy gmina potrzebuje projektu budowlanego, modelu przepływów albo inwentaryzacji przyrodniczej, współpracujemy z partnerami.

Ile trwała ocena wniosków gmin z Pomorza Zachodniego w 2024 roku i kiedy będą wyniki nowego naboru?

Ocena wniosków w naborze z 2024 roku trwała 94 dni od jego zamknięcia do wyboru projektów.

Wnioski z 2024 roku oceniono w trzech etapach: formalnym, według pozostałych kryteriów dopuszczalności i według kryteriów jakości.

Na ocenę wszystkich wniosków regulamin przewidywał do 120 dni od zamknięcia naboru. Tamten nabór zamknięto 15 listopada 2024 roku, a projekty do dofinansowania wybrano 17 lutego 2025 roku.

Gdy wniosek miał braki albo niejasności, gmina otrzymywała wezwanie i miała 7 dni na poprawę lub wyjaśnienia. Na protest od negatywnej oceny gmina miała 14 dni, licząc od doręczenia informacji o wyniku.

Jeśli nowy regulamin utrzyma 120 dni na ocenę, wyniki naboru zamykanego 11 stycznia 2027 roku gminy powinny poznać najpóźniej 11 maja 2027 roku, chyba że instytucja wydłuży ocenę.

Jakie źródła finansowania adaptacji do zmian klimatu mają zachodniopomorskie miasta wyłączone z naboru?

Wśród miast poza progiem jedynie Szczecin ma dostęp do krajowego naboru dla miast z planami adaptacji, a pozostałe, w tym Gryfino i Gryfice, mogą sfinansować adaptację pożyczką z programu NFOŚiGW „Adaptacja do zmian klimatu”.

Na samo opracowanie miejskiego planu adaptacji miasta powyżej 20 tys. mieszkańców i stolice powiatów z przedziału 15-20 tys. mogły otrzymać dotację z działania 2.4 programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko (FEnIKS).

W naborze rozstrzygniętym w kwietniu 2025 roku NFOŚiGW ocenił pozytywnie między innymi wnioski Gryfina, Szczecinka i Polic. Kolejny nabór na plany adaptacji z tego działania zakończył się 31 grudnia 2025 roku i nie obejmował miast, które mogą korzystać z działania FENX.01.02, w tym Szczecina.

Ten krajowy nabór z działania FENX.01.02 jest przeznaczony dla Warszawy i 44 miast, które mają plany adaptacji z ministerialnego projektu, i trwa do 30 stycznia 2027 roku. Warunki i terminy rozpisaliśmy w artykule o naborze dla 44 miast z planami adaptacji.

Pożyczka NFOŚiGW może objąć zieleń, rozszczelnienie nawierzchni i zagospodarowanie wód opadowych, a program funduszu pozwala sfinansować nią wszystkie koszty kwalifikowalne.

Dotację do 70% kosztów samorząd może otrzymać z tego programu tylko na zatrzymanie wody w korytach cieków i obok nich.

Działania FEPZ.02.13 dla zintegrowanych inwestycji terytorialnych (ZIT) i FEPZ.02.14 dla innych instrumentów terytorialnych (IIT) nie są dla tych miast drogą do sfinansowania adaptacji terenów miejskich, bo harmonogram przewiduje ją w nich również tylko w miastach do 20 tys. mieszkańców, a w stolicach powiatów do 15 tys.

W ZIT i IIT projekty i ich wnioskodawców wskazuje z góry porozumienie terytorialne.

Pozostałe nabory i programy dla gmin, także spoza programu regionalnego, zestawiliśmy w przeglądzie naborów dla samorządów.

Termin, liczba mieszkańców i plan adaptacji w naborze na Pomorzu Zachodnim