Jak przygotować projekt do NUTRITECH III, jeśli planujesz badania nad żywnością?

W II konkursie obowiązkowy był temat T1 „Nutrigenomika i biomedycyna jako narzędzie wspierające walkę z przewlekłymi chorobami niezakaźnymi (m.in. chorobami dietozależnymi)”. Wnioskodawca dobierał do niego jeden temat uzupełniający: T2 „Żywność w leczeniu i zapobieganiu chorobom” albo T3 „Aspekty technologiczne i gospodarcze prawidłowego żywienia”.

W II konkursie T1 obejmował produkty i rozwiązania oparte na dietetyce, medycynie, nutrigenomice i biomedycynie, które pozwalają prawidłowo odżywiać osoby chore, zdrowe i z predyspozycjami do przewlekłych chorób niezakaźnych. T2 dotyczył żywności wspomagającej leczenie i zapobiegającej chorobom, na przykład rozwiązań z żywności funkcjonalnej albo z substancji bioaktywnych. T3 dotyczył technologii produkcji żywności prozdrowotnej, niskoemisyjnej, energooszczędnej i bezodpadowej, w tym alternatywnych źródeł białka, gospodarki o obiegu zamkniętym i weryfikacji pochodzenia żywności.

W II konkursie każdy członek konsorcjum musiał uczestniczyć w co najmniej jednym zadaniu. Jednostka naukowa prowadziła badania przemysłowe lub prace rozwojowe, a prace przedwdrożeniowe były przewidziane dla MŚP. Dwie katedry tej samej uczelni nie tworzyły dwóch członków konsorcjum.

Zlecenie uczelni badań nie zastępowało jej udziału w konsorcjum. Członkowie konsorcjum nie mogli wzajemnie zlecać sobie prac, usług, dostaw ani robót. Podwykonawcom firma mogła zlecić do 40% swoich kosztów kwalifikowalnych badań przemysłowych i prac rozwojowych, a jednostka naukowa do 10% takich kosztów. W pracach przedwdrożeniowych finansowanych z pomocy de minimis, czyli niewielkiej pomocy publicznej, limit dla firmy wynosił 70% jej kosztów tych prac.

Wyniki mógł wdrożyć członek konsorcjum albo przedsiębiorstwo spoza konsorcjum, które nabyło prawa lub licencję na warunkach rynkowych. NCBR wymagał, żeby nabywca praw albo licencjobiorca rzeczywiście wykorzystał wyniki we własnej działalności; sama dalsza odsprzedaż praw nie wystarczała.

Umowę konsorcjum trzeba było zawrzeć przed złożeniem wniosku; jej kopię przekazywano przy podpisywaniu umowy o dofinansowanie. NCBR wymagał, żeby umowa wskazywała lidera i zakres jego upoważnień (w tym do złożenia wniosku i zawarcia umowy o dofinansowanie), dzieliła prace, określała zasady rozliczeń, wdrożenia wyników i podziału praw oraz zasady zmian w składzie konsorcjum i odpowiedzialności jego członków. Podział praw musiał odpowiadać przepisom o pomocy publicznej, a przekazanie praw między członkami konsorcjum wymagało wynagrodzenia odpowiadającego wartości rynkowej.

Na małym ekranie przesuń tabelę w bok, aby zobaczyć obie kategorie prac.

NCBR mógł podnieść stawkę dotacji dla przedsiębiorstwa o 15 punktów procentowych w jednym z czterech przypadków: gdy firma realizowała projekt w skutecznej współpracy z innym niepowiązanym przedsiębiorstwem albo z jednostką naukową, gdy szeroko rozpowszechniała wyniki, gdy udostępniała je innym na licencji albo gdy projekt był realizowany w regionie z najwyższą premią regionalną. Wtedy stawki wynosiły: 80% dla badań przemysłowych i 60% dla prac rozwojowych w mikro- i małej firmie oraz 75% i 50% w średniej.

Premia za miejsce realizacji projektu wynosiła 5 albo 15 punktów procentowych, zależnie od obszaru objętego pomocą regionalną, a premii za 5 i za 15 punktów nie można było łączyć w jednym projekcie. Szczegółowe warunki określały regulamin II konkursu i rozporządzenie ministra nauki o pomocy publicznej udzielanej przez NCBR.

Premię za współpracę z jednostką naukową firma dostawała, gdy jednostka ponosiła co najmniej 10% kosztów wspólnie realizowanych badań przemysłowych lub prac rozwojowych i mogła publikować wyniki swoich badań. Podwykonawstwo nie liczyło się jako współpraca. Współpraca musiała istnieć w dniu zawarcia umowy o dofinansowanie, a rozwiązanie umowy konsorcjum albo jej zmiana, po której warunki przestały być spełnione, odbierała premię.

Premia za rozpowszechnianie wyników albo za licencje wiązała się ze zobowiązaniem, które trzeba było spełnić najpóźniej w trzy lata po zakończeniu projektu. Przy premii za rozpowszechnianie wyniki trzeba było albo zaprezentować na co najmniej trzech konferencjach naukowych i technicznych, w tym co najmniej jednej ogólnokrajowej, albo opublikować w co najmniej dwóch czasopismach z ministerialnego wykazu lub w powszechnie dostępnej bazie danych, albo w całości rozpowszechnić przez oprogramowanie bezpłatne lub z licencją otwartego dostępu. Przy premii za licencje trzeba było udostępnić wyniki na licencji, po cenie rynkowej i bez wyłączności. Jeśli warunki premii nie były spełnione, stawka spadała do poziomu podstawowego, a po zakończeniu projektu NCBR wzywał lidera do zwrotu premii z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych, w ciągu 14 dni od doręczenia wezwania.

Jednostka naukowa mogła otrzymać 100% kosztów kwalifikowalnych badań przemysłowych i prac rozwojowych w działalności niegospodarczej. Jeśli prowadziła też działalność gospodarczą, musiała prowadzić rozdzielną rachunkowość projektu i działalności gospodarczej.

Prace przedwdrożeniowe mogły stanowić najwyżej 20% kosztów kwalifikowalnych projektu w II konkursie. Firma mogła je sfinansować z pomocy de minimis, która pokrywała do 100% kosztów tych prac w granicach dostępnego limitu, albo z pomocy na usługi doradcze dla MŚP, która pokrywała 50%. Limit de minimis wynosił 300 tys. euro w okresie trzech lat dla jednego przedsiębiorstwa, razem z podmiotami powiązanymi w rozumieniu tych przepisów.

Stawki i premie wynikały z przepisów o pomocy publicznej, w tym z rozporządzenia Komisji (UE) nr 651/2014, które według obecnego brzmienia obowiązuje do 31 grudnia 2026 r. Nabór III konkursu przypada na przełom roku, więc jego stawki mogą być inne.

W II konkursie, jeśli analiza finansowa lidera wskazywała ryzyko utraty wypłaconych środków, NCBR mógł zmniejszyć zaliczkę albo jej odmówić i rozliczać projekt wyłącznie jako zwrot poniesionych kosztów, a także zażądać dodatkowego zabezpieczenia na 100% dotacji, na przykład gwarancji bankowej albo zastawu rejestrowego. Podstawowym zabezpieczeniem był weksel in blanco z deklaracją wekslową, także na 100% dotacji. Prace przedwdrożeniowe firma finansowała do czasu pozytywnej oceny wymaganego raportu z własnych środków, także przy pomocy de minimis pokrywającej 100% kosztów kwalifikowalnych.

W II konkursie wkład własny co do zasady nie mógł pochodzić ze środków publicznych. Wzór umowy dopuszczał jednak dotację lub subwencję, jeśli zasady jej udzielenia pozwalały pokryć nią wkład własny w innych projektach.

W II konkursie VAT był kosztem kwalifikowalnym tylko wtedy, gdy członek konsorcjum nie miał prawnej możliwości jego odzyskania. Ta zasada dotyczyła również jednostek naukowych. Jeśli możesz odliczyć VAT, zaplanuj go poza kosztami kwalifikowalnymi i uwzględnij przy ustalaniu potrzebnych środków.

Koszty pośrednie, czyli koszty ogólne związane z prowadzeniem projektu (na przykład media, obsługę księgową i administrację), NCBR rozliczał ryczałtem według stawki zależnej od rodzaju wnioskodawcy i prac. Aparaturę badawczą można było rozliczyć w pełnej cenie zakupu, jeśli kosztowała nie więcej niż 500 000 zł, została zaplanowana we wniosku i firma nie miała sprzętu, który mógłby ją zastąpić; w pozostałych przypadkach kwalifikowalne były tylko odpisy amortyzacyjne.

W planie wdrożenia uwzględnij przepisy dotyczące produktu. Jeśli żywność lub jej składnik jest nową żywnością, czyli nie ma udokumentowanej historii spożycia w Unii Europejskiej sprzed 15 maja 1997 r., sprawdź, czy ma już dopuszczenie do obrotu i na jakich warunkach. Wtedy możesz potrzebować zezwolenia Komisji Europejskiej na wprowadzenie produktu do obrotu. Katalog statusu nowej żywności Komisji Europejskiej pomaga to ocenić, ale nie obejmuje wszystkich przypadków i nie jest prawnie wiążący. Osobno sprawdź, jakie oświadczenia żywieniowe i zdrowotne możesz stosować oraz pod jakimi warunkami. Pozytywny wynik badań nie zastępuje wymaganych procedur. Zaplanuj czas i dowody potrzebne do ich przeprowadzenia.

Jeśli badania obejmują ludzi, zwierzęta albo organizmy genetycznie zmodyfikowane, ustal z jednostką naukową ich kwalifikację prawną, potrzebne zgody i terminy. W II konkursie przy takich badaniach wnioskodawca deklarował we wniosku, że uzyska wymagane zgody, opinie albo pozwolenia przed rozpoczęciem tych badań, a przy podpisywaniu umowy składał oświadczenie o zgodzie lub pozwoleniu; dotyczyło to tylko projektów, które ich wymagały.

W II konkursie po ocenie formalnej pierwszy etap oceny merytorycznej opierał się wyłącznie na fiszce, czyli krótkim formularzu projektu. Nie można było jej poprawić ani uzupełnić; nie było też spotkania z wnioskodawcą. Fiszka musiała wykazać zgodność z programem, potrzebę badań, innowacyjność i znaczenie rezultatu.

W II konkursie o 60 mln zł złożono 24 wnioski, w których wnioskowano łącznie o 158,6 mln zł dofinansowania. NCBR zarekomendował do dofinansowania 4 projekty na łącznie 18,6 mln zł, czyli około jednej trzeciej puli. Dwa wnioski nie przeszły oceny formalnej, siedem nie przeszło pierwszego etapu oceny merytorycznej, czyli oceny fiszki, a jedenaście dostało ocenę negatywną w drugim etapie. Do I konkursu NUTRITECH wpłynęło 131 wniosków. NCBR zarekomendował do dofinansowania 30 z nich i zwiększył pulę ze 100 do ponad 136 mln zł.

Fiszkę oceniał panel co najmniej trzech ekspertów, bez spotkania z wnioskodawcą. Dopiero w drugim etapie wnioskodawca mógł przedstawić projekt panelowi i odpowiadał na jego pytania. Skoro w pierwszym etapie o wyniku decydowała sama fiszka, problem badawczy i plan wykorzystania wyników warto opisać w koncepcji tak, żeby obroniły się bez dodatkowych wyjaśnień. Sposób oceny w III konkursie oraz termin jego wyników określą nowe dokumenty NCBR.