Dofinansowanie dla spółdzielni energetycznej i klastra energii z Funduszy Norweskich: konkurs EOG 2.1 planowany na IV kwartał 2026

Która spółdzielnia energetyczna albo klaster energii otrzyma dotację z Funduszy Norweskich?

Uprawnione do udziału w konkursie 2.1 są obywatelskie społeczności energetyczne, klastry i spółdzielnie energetyczne. Z samorządów umowa programu PL-GREEN dopuszcza tylko gminy i związki międzygminne, i to wyłącznie wtedy, gdy działają w imieniu takiej społeczności.

Plan programu i prezentacja NFOŚiGW z konferencji 30 września wymieniają szersze grono, bo dopuszczają samorządy i ich związki działające także na rzecz społeczności.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska pisze, że nabór jest dedykowany istniejącym klastrom energii, spółdzielniom energetycznym i obywatelskim społecznościom energetycznym. O tym, czy wystąpić może także spółdzielnia w trakcie zakładania, przesądzą szczegółowe warunki, które według ministerstwa zostaną opublikowane razem z ogłoszeniem konkursu.

W umowie programu PL-GREEN są jeszcze dwa warunki. Społeczność energetyczna potrzebuje osobowości prawnej i musi odpowiadać definicji z unijnej dyrektywy o energii odnawialnej, a koordynator klastra i spółdzielnia energetyczna mają działać wyłącznie w obszarze OZE.

Ministerstwo podało w czerwcu 2026 roku, że z KPO (to skrót Krajowego Planu Odbudowy) ponad 850 mln zł trafi do 25 inwestycji klastrów i spółdzielni, a w ramach wsparcia przedinwestycyjnego realizowane są 162 projekty przygotowania dokumentacji dla społeczności energetycznych. Społeczność, która ma już taką dokumentację, może więc szybciej przygotować wniosek, gdy konkurs ruszy.

Konkurs 2.1 nie pomoże w trzech sytuacjach:

• Gdy spółdzielnia albo klaster działa także poza odnawialnymi źródłami, nie spełni warunku z umowy programu, według którego ma działać wyłącznie w obszarze OZE.
• Gdy gmina buduje instalację tylko na własne potrzeby, bez społeczności energetycznej, w której imieniu działa, nie jest wnioskodawcą tego konkursu.
• Gdy chodzi o fotowoltaikę albo magazyn w domu, właściwe są programy dla gospodarstw domowych, bo najniższa dotacja w konkursie 2.1 przekracza 8 mln zł.

Jakie są różnice między klastrem energii a spółdzielnią energetyczną?

Różnica tkwi w formie prawnej. Klaster energii to porozumienie o współpracy w wytwarzaniu, magazynowaniu, dystrybucji energii albo obrocie nią. Jego stroną musi być co najmniej jeden z tych podmiotów: samorząd albo związek metropolitalny, spółka kapitałowa utworzona na podstawie ustawy o gospodarce komunalnej przez samorząd z siedzibą na obszarze działania klastra albo spółka kapitałowa, w której takie podmioty mają ponad 50% kapitału zakładowego lub ponad 50% udziałów albo akcji. Związek metropolitalny dopisała do tej definicji nowelizacja obowiązująca od 31 lipca 2026 roku, więc tekst jednolity ustawy o odnawialnych źródłach energii z 2026 roku podaje jeszcze wcześniejsze brzmienie.

Plan programu Zielona Transformacja ujmuje klaster prościej, jako lokalną współpracę gmin, firm i mieszkańców przy produkcji energii ze źródeł odnawialnych, jej zużyciu i zarządzaniu nią.

Spółdzielnia energetyczna to spółdzielnia albo spółdzielnia rolników, która wytwarza energię elektryczną, biogaz, biometan albo ciepło w instalacjach odnawialnych źródeł energii, handluje nimi lub je magazynuje wyłącznie na rzecz swoją i swoich członków.

Kto może przystąpić do spółdzielni energetycznej?

Według Krajowego Punktu Kontaktowego do spraw Odnawialnych Źródeł Energii członkiem spółdzielni energetycznej jest podmiot, którego instalacja jest przyłączona do sieci dystrybucyjnej elektroenergetycznej, gazowej albo do sieci ciepłowniczej. Członkiem może też zostać podmiot, któremu spółdzielnia albo jej członkowie dostarczają biogaz, biogaz rolniczy lub biometan inną drogą niż siecią dystrybucyjną gazową.

Od nowelizacji z 9 października 2025 roku spółdzielnię energetyczną można tworzyć także w gminach miejskich, a wcześniej tylko w gminach wiejskich i miejsko-wiejskich.

Z jakich opłat zwolniona jest spółdzielnia energetyczna?

Od energii elektrycznej, którą instalacje spółdzielni wytworzą, a jej członkowie zużyją, nie nalicza się opłaty OZE, opłaty mocowej ani opłaty kogeneracyjnej.

Z akcyzy ta energia jest zwolniona, dopóki łączna moc zainstalowana elektryczna wszystkich instalacji OZE spółdzielni energetycznej nie przekracza 1 MW.

PARP nazywa te zwolnienia jedną z głównych zachęt do tworzenia spółdzielni energetycznych, bo pozwalają ustalić cenę energii korzystną dla wytwórców i odbiorców.

Opłaty za dystrybucję członkowie płacą, ale ich część zmienna ma ustawowy limit, a według PARP dotychczasowe roczne rozliczenia spółdzielni pokazują, że ten limit może przynieść duże oszczędności.

Co sfinansują Fundusze Norweskie w projekcie społeczności energetycznej?

Według planu programu konkurs 2.1 ma wesprzeć kompleksowe projekty energii odnawialnej, które powstają z inicjatywy mieszkańców i odpowiadają na ich potrzeby, od budowy instalacji po dokumentację i doradztwo. Prezentacja NFOŚiGW i strona ministerstwa wymieniają takie wydatki:

• budowę lub rozwój instalacji odnawialnych źródeł energii, w tym fotowoltaicznych;
• magazyny energii i lokalną infrastrukturę energetyczną, w tym lokalne sieci;
• inteligentne systemy zarządzania energią, bilansowanie i zwiększanie autokonsumpcji;
• rozwiązania innowacyjne i pilotażowe, które poprawiają lokalne bezpieczeństwo energetyczne i obniżają koszty energii;
• dokumentację techniczną, w tym analizy wykonalności i audyty energetyczne;
• działania doradcze, edukacyjne i informacyjne dla członków społeczności.

Według umowy programu dzięki konkursowi 10 społeczności ma zwiększyć produkcję energii odnawialnej, a 10 usprawnić magazynowanie i zarządzanie energią. Wśród celów konkursu są w umowie także bezpieczeństwo dostaw i walka z ubóstwem energetycznym na obszarach w trudnej sytuacji społecznej.

Jaką kwotę może otrzymać klaster energii albo spółdzielnia z Funduszy EOG?

W konkursie 2.1 jeden projekt może liczyć na dotację od 8 485 200 zł do 16 970 400 zł.

W prezentacji NFOŚiGW za euro liczono 4,2426 zł, a regulamin konkursu może podać inny kurs. Według umowy programu o wysokości stawki decydują też reguły pomocy publicznej i inne wsparcie publiczne projektu, dlatego 85% wyznacza tylko sufit, który dla danego projektu może spaść.

Najniższa dotacja, 8 485 200 zł, przy stawce 85% oznacza projekt z wydatkami kwalifikowalnymi co najmniej około 9,98 mln zł. Najwyższą dotację projekt osiągnie przy wydatkach około 19,97 mln zł, a powyżej tej kwoty udział dotacji maleje.

Przy projekcie za 25 mln zł, przyjętym tu do rachunku, dotacja zatrzyma się na 16 970 400 zł i pokryje około 68% kosztów.

Pula 32,8 mln euro pozwoli wesprzeć od ośmiu do szesnastu projektów, zależnie od wysokości dotacji.

Kiedy NFOŚiGW ogłosi konkurs Funduszy Norweskich dla społeczności energetycznych?

Według planu programu i prezentacji NFOŚiGW ogłoszenie konkursu dla społeczności energetycznych przypada na IV kwartał 2026, a według ministerstwa na drugie półrocze, więc ten okres jeszcze trwa. Ogłoszenia na razie nie ma, a na liście naborów programu w serwisie Funduszy EOG wciąż widnieje sam komunikat „Już wkrótce”.

Społeczności energetycznych nie ma wśród pierwszych konkursów, które ministerstwo wymieniło po konferencji 30 września: to magazyny energii, ochrona bioróżnorodności i gospodarka o obiegu zamkniętym w budownictwie. Nabór ma trwać co najmniej trzy miesiące, a wydatki w programie są kwalifikowalne do 30 kwietnia 2031 roku.

Z pozostałych konkursów, które NFOŚiGW zapowiada w programie Zielona Transformacja, czterem poświęcam osobne teksty: na magazyn energii przy farmie OZE, na odzysk wody, na dokumentację projektu CCUS (wychwytu, wykorzystania i składowania CO₂) i na ciepło z wód termalnych.

Jak spółdzielnia albo klaster może przygotować projekt przed ogłoszeniem?

Przed ogłoszeniem społeczność może przejrzeć statut, zestawić zużycie i produkcję energii oraz zaplanować dokumentację i wkład własny:

• Forma prawna i statut: warto je porównać z warunkami umowy programu, zanim społeczność zamówi dokumentację.
• Zużycie i produkcja: profil zużycia członków i planowana produkcja pokażą, ile energii społeczność zużyje sama i jaki magazyn się opłaci.
• Dokumentacja: według wytycznych finansowych Funduszy EOG ograniczone koszty przygotowawcze projektów wybranych do dofinansowania mogą się liczyć najwcześniej od ogłoszenia naboru, na zasadach operatora programu. Dokumenty zamówione wcześniej społeczność opłaci sama.
• Wkład własny: przy najwyższej stawce społeczność zapewni sama albo z innych źródeł 15% wydatków kwalifikowalnych oraz wszystkie koszty, których dotacja nie obejmuje.

Resztę kosztów wytyczne pozwalają liczyć od dnia decyzji o dofinansowaniu, chyba że umowa o dofinansowanie ustali późniejszy termin. Umowę z wykonawcą instalacji radzę więc odłożyć do czasu tej decyzji.

Prezentacja NFOŚiGW wymienia przy tym naborze projekty partnerskie z instytucjami z Norwegii, Islandii i Liechtensteinu.

Firma, która przyszła do nas z projektem pod Fundusze Norweskie prowadzone przez rządową agencję PARP, znalazła partnera z Norwegii przez Innovation Norway, a dojście do porozumienia zajęło około trzech miesięcy. Partnera radzę więc szukać już przed ogłoszeniem.

Jakie inne dofinansowanie mogą otrzymać spółdzielnie energetyczne?

Spółdzielnia energetyczna może też sięgnąć po program Energia dla Wsi NFOŚiGW, jeśli inwestycja powstaje w gminie wiejskiej albo wiejsko-miejskiej.

Program obejmuje w trzecim naborze elektrownie słoneczne, wiatrowe i wodne oraz biogazownie w wysokosprawnej kogeneracji. Każda z nich musi mieć moc elektryczną większą niż 10 kW i nie większą niż 10 MW. Elektrownie słoneczne i wiatrowe nie mogą stanąć na użytkach rolnych klas I-IV. Wsparcie na magazyn energii jest możliwe tylko wtedy, gdy towarzyszy on jednemu z tych źródeł. Na wszystkie te inwestycje NFOŚiGW udziela dotacji, pożyczki albo obu naraz.

Trzeci nabór trwa od 1 października 2026 roku do 31 stycznia 2027 roku, ale 2 października NFOŚiGW poinformował o wyczerpaniu budżetu trzeciego naboru. Wnioski ponad ten budżet zostaną ocenione tylko po jego zwiększeniu, a na to zwiększenie trafią oszczędności z I i II naboru.

Pytania spółdzielni i klastrów energii o konkurs 2.1