FEMP 13.1 w Małopolsce: dofinansowanie bezpieczeństwa wodnego i wodociągów gmin

Gmina czy spółka wodociągowa: kto może wystąpić o dofinansowanie w działaniu 13.1?

O dotację z naboru FEMP 13.1 może wystąpić gmina, jej spółka wodociągowa albo spółka wodna. Dla infrastruktury służącej tylko jednej gminie dopuszczalny jest jeden wniosek, bez względu na to, który uprawniony podmiot go składa. Ograniczenie nie dotyczy projektów partnerskich.

Regulamin naboru FEMP 13.1 dopuszcza wnioskodawców sześciu typów:

• gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego, ich związki i stowarzyszenia,
• jednostki organizacyjne działające w imieniu jednostek samorządu terytorialnego,
• podmioty świadczące usługi publiczne w ramach realizacji obowiązków własnych jednostek samorządu terytorialnego,
• instytucje odpowiedzialne za gospodarkę wodną,
• przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne,
• spółki wodne.

Jeśli podmiot z tej listy działa bez osobowości prawnej, wnioskodawcą musi być właściwy podmiot posiadający z mocy ustawy zdolność prawną.

Dwa wnioski z obszaru tej samej gminy oznaczają, że żaden nie spełni kryterium limitu i oba zostaną ocenione negatywnie. Przy projektach partnerskich oraz inwestycjach obejmujących międzygminne systemy wodne lub ściekowe ograniczenie liczby wniosków FEMP 13.1 nie ma zastosowania.

Radzę, żeby wójt albo burmistrz i zarząd spółki uzgodnili na piśmie, kto wystąpi o dotację, zanim ktokolwiek otworzy wniosek w systemie IGA (Internetowym Generatorze Aplikacyjnym).

Pracowaliśmy nad projektem wodociągowym, w którym wnioskodawcą została gmina, bo spółka miała niepełne prawa do nieruchomości pod nowe ujęcie; decyzję poprzedziło sprawdzenie umowy ze spółką i statusu zadań własnych gminy.

Jakie inwestycje gminy w wodę i ścieki obejmie działanie 13.1?

Dotacja z działania 13.1 trafi na dwa rodzaje zadań. Ochrona instalacji przed skutkami kryzysu jest w każdym projekcie obowiązkowa, a budowę albo modernizację wodociągów i kanalizacji gmina może dołączyć jako drugą część.

W części obowiązkowej regulamin dopuszcza beczkowóz z silnikiem wysokoprężnym albo inny sprzęt spalinowy, bo w kryzysie musi on jeździć bez prądu i bez sieci. Wydatkiem kwalifikowalnym są również odwierty próbne przed budową nowego ujęcia.

Druga, nieobowiązkowa część projektu pozwala zbudować, przebudować albo zmodernizować wodociągi, także w układzie pierścieniowym lub łączącym sąsiednie gminy. Obejmuje też ponowne wykorzystanie wody przez zakład wodociągowy. Kanalizację sanitarną i oczyszczalnie również można w niej ująć, ale wydatki na ścieki nie mogą przekroczyć połowy kosztów kwalifikowalnych.

Radzę opisać przy każdym agregacie, jaką awarię ma przetrwać system. Jeden z operatorów, z którymi pracowaliśmy, nie miał aktualnej analizy przerw w dostawie prądu, więc wydatek na agregat uzasadniliśmy listą awarii z poprzednich trzech lat i oceną ryzyka dla systemu zaopatrzenia w wodę.

Gminom, którym sieć niszczy eksploatacja kopalń, służy konkurs w działaniu 13.2 dla obszarów górniczych.

Ile dofinansowania otrzyma gmina i ile musi dołożyć sama?

W naborze FEMP 13.1 dotacja z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego sięga 75% kosztów kwalifikowalnych, a wnioskodawca dokłada z własnych środków minimum 25%, z zastrzeżeniem projektów objętych pomocą publiczną. Kwota z Unii ma jednak pułap 3 mln zł na projekt, dlatego przy wydatkach kwalifikowalnych wyższych niż 4 mln zł udział gminy przekracza jedną czwartą.

Jak działa pułap 3 mln zł, pokazują dwa modelowe budżety gminy. Gdy koszty kwalifikowalne wynoszą 4 mln zł, Unia dołoży 3 mln zł, a więc pełne 75%, a gmina zapłaci 1 mln zł.

Przy kosztach kwalifikowalnych 6 mln zł unijna dopłata zostaje na poziomie 3 mln zł i pokrywa tylko 50% wydatków, a samorząd wyłoży drugie tyle, również 3 mln zł. W obu rachunkach (4 i 6 mln zł) nie ujęto VAT ani wydatków spoza katalogu kwalifikowalnych.

Jeżeli instytucja uzna wsparcie z naboru FEMP 13.1 za pomoc publiczną, o jego wysokości przesądzą przepisy o tej pomocy, a projekt nie skorzysta ze środków budżetu państwa.

Okres kwalifikowania wydatków w naborze FEMP 13.1 zaczyna się 23 grudnia 2025 r., z zastrzeżeniem projektów objętych pomocą publiczną. Jeśli wsparcie wymaga efektu zachęty, złożenie wniosku musi nastąpić przed rozpoczęciem prac nad projektem.

Projekt FEMP 13.1 może trwać najwyżej 24 miesiące, licząc od podpisania umowy z województwem. Więcej przykładów znajdzie się w tekście o tym, jak ustalić wkład własny w projekcie unijnym.

Diagnoza, ścieki i wyłączenia: przez co projekt nie przejdzie oceny?

W naborze FEMP 13.1 negatywną ocenę otrzyma projekt, którego zadania nie wynikają z diagnozy dla całego obszaru gminy, którego część kanalizacyjna przekracza 50% kosztów kwalifikowalnych albo dotyczy obszaru nieobjętego wsparciem. Dotacja nie pokryje kosztów niekwalifikowalnych; instytucja może też nakazać ich usunięcie z budżetu projektu.

Diagnoza potrzeb dla całej gminy

Oceniający sprawdzą, czy każde zadanie wynika z diagnozy potrzeb albo analizy zagrożeń dotyczącej całej gminy. Opracowanie obejmujące jedną wieś albo osiedle tego warunku nie spełni.

Projekt FEMP 13.1 musi przybliżać gminę do zabezpieczenia w kryzysie 2,5 litra wody dziennie na mieszkańca. Nie musi sam pokrywać potrzeb wszystkich mieszkańców, bo ocena uwzględnia obecne zasoby gminy i inne planowane przedsięwzięcia. Projekt partnerski przedstawia diagnozę i informacje o zabezpieczeniu dostaw oddzielnie dla każdej gminy partnera.

Wniosek musi ponadto pokazać zgodność zakresu z obszarami działań z programu inwestycyjnego resortu infrastruktury z czerwca 2021 r., poświęconego jakości wody pitnej i zmniejszaniu jej strat. Dokument wymienia 14 takich obszarów w podrozdziale 4.1.1.

Kiedy dotacja obejmie kanalizację i oczyszczalnię ścieków?

Nabór FEMP 13.1 obejmie kanalizację i oczyszczalnię ścieków wyłącznie w projekcie, który ma też inne zadania, a na ścieki, licząc obie części projektu razem, może przypaść nie więcej niż połowa kosztów kwalifikowalnych. Program wspiera aglomeracje od 2 000 do 14 999 RLM (równoważnej liczby mieszkańców) i tereny poza nimi, a aglomeracje od 15 000 RLM są wykluczone.

Rozmiar aglomeracji podaje się w RLM, które wyrażają ilość zanieczyszczeń w przeliczeniu na mieszkańca.

Dla aglomeracji od 2 000 do 14 999 RLM warunkiem FEMP 13.1 jest niezgodność z dyrektywą ściekową. Krajowy Program Oczyszczania Ścieków Komunalnych oznacza ją notą „0”. Gdy zmieniły się granice, wielkość albo status aglomeracji, podstawą oceny może być najnowsze na dzień złożenia wniosku sprawozdanie Wód Polskich.

Dla inwestycji ściekowych FEMP 13.1 w aglomeracjach od 10 000 RLM technologia musi zapewniać podwyższone standardy usuwania biogenów: związków azotu i fosforu.

Na terenach nieujętych w aglomeracjach dotację otrzymają lokalne oczyszczalnie mechaniczno-biologiczne obsługujące minimum 50 RLM, razem z siecią kanalizacyjną, a także sama sieć kanalizacji sanitarnej. Przy odprowadzaniu ścieków do oczyszczalni innego podmiotu wymagane są dwa dokumenty: zgoda właściciela określająca ilość i jakość ścieków oraz potwierdzenie operatora, że oczyszczalnia może je odebrać. Gdy projekt ogranicza się do części obowiązkowej, wymóg zgodności z dyrektywą o oczyszczaniu ścieków go nie dotyczy.

Czego nabór nie sfinansuje

Oczyszczalnie przydomowe regulamin naboru FEMP 13.1 umieszcza na liście kosztów, których nie da się rozliczyć z dotacji. Przyłącza oraz urządzenia indywidualnych użytkowników są wyłączone z dofinansowania, chyba że właścicielem jest beneficjent lub podmiot upoważniony do ponoszenia wydatków. Wyłączenie obejmuje też składowanie komunalnych osadów ściekowych i wydatki bieżące.

W FEMP 13.1 ukończenie projektu przed złożeniem wniosku wyklucza dotację. Dotyczy to fizycznie ukończonych robót budowlanych oraz w pełni zrealizowanych dostaw i usług, także nieopłaconych. Kosztem niekwalifikowalnym jest także przygotowanie informacji do formularza wniosku i jego wypełnienie, więc tę część gmina finansuje poza dotacją.

Za co wniosek otrzymuje punkty i kiedy kanalizacja obniża wynik?

W ocenie merytorycznej naboru FEMP 13.1 projekt zbiera punkty za poziom zabezpieczenia dostaw wody, kompleksowość ochrony, zwodociągowanie i wielkość gminy albo aglomeracji, ochronę zieleni i gotowość do realizacji, a dodanie rozwoju kanalizacji zmienia kryterium punktacji z wielkości gminy na wielkość aglomeracji. Oceniający mnożą punkty z każdego kryterium przez jego wagę, zgodnie z załącznikiem nr 1 do regulaminu FEMP 13.1.

Projekt zalicza etap merytoryczny, gdy ma ocenę TAK we wszystkich kryteriach logicznych i zbierze przynajmniej 40% możliwego maksimum, ale dotację otrzymają projekty z najwyższych miejsc rankingu, w granicach budżetu naboru.

Najwięcej po przeliczeniu waży gotowość projektu (do 12 pkt), dalej kompleksowość ochrony (do 10), a za nimi zwodociągowanie oraz, w zależności od zakresu, wielkość gminy albo aglomeracji (po 9).

Remis rozstrzyga najpierw ocena dostępu mieszkańców do wodociągu, później gotowość projektu, a jako trzecie poziom zabezpieczenia dostaw wody. Odsetek zwodociągowania gmina podaje we wniosku na podstawie statystyki GUS, a liczbę mieszkańców według danych GUS za 2025 r.

Gmina licząca mniej niż 10 000 mieszkańców, która chce dopisać kanalizację do projektu wodociągowego, może na tym stracić punkty w rankingu. Projekt czysto wodociągowy w takiej gminie ma za obszar realizacji 3 pkt, a po pomnożeniu przez wagę 9.

Jeśli gmina licząca mniej niż 10 000 mieszkańców dopisze rozbudowę kanalizacji w aglomeracji liczącej od 2 000 do 9 999 RLM, kryterium obszaru da jej 0 pkt, a za wielkość aglomeracji otrzyma 2 pkt, czyli 6 po pomnożeniu przez wagę. Rozwój kanalizacji poza aglomeracjami daje w FEMP 13.1 1 pkt za wielkość aglomeracji, czyli 3 pkt po uwzględnieniu wagi.

Jeśli inne kryteria dadzą taki sam wynik, gmina poniżej 10 000 mieszkańców straci w FEMP 13.1 3 albo 6 pkt po dodaniu rozwoju kanalizacji. W aglomeracji od 10 000 do 14 999 RLM suma z kryteriów wielkości gminy i aglomeracji pozostaje równa 9 pkt.

Radzę zestawić wariant z kanalizacją i bez niej, zanim urząd zleci kosztorys. Gdy rozbudowa kanalizacji może poczekać, projekt czysto wodociągowy zachowa pełną punktację za obszar i uniknie limitu połowy kosztów dla ścieków.

Wniosek w IGA do 17 grudnia: ocena, wyniki i kolejny nabór

Wniosek FEMP 13.1 trzeba przesłać przez Internetowy Generator Aplikacyjny IGA przed blokadą systemu 17 grudnia 2026 r. o godzinie 15:00:00. Adres systemu to iga.malopolska.pl. Dotrzymanie terminu ustala się według zapisu na serwerze systemu. Do skrzynki wnioskodawcy trafia potem urzędowe poświadczenie odbioru (UPO).

Wniosek liczy się jako złożony, gdy ma sumę kontrolną, kwalifikowany podpis elektroniczny osoby uprawnionej i zostanie przesłany przed blokadą. Zepsuty komputer, problem z podpisem lub brak internetu u wnioskodawcy nie wydłużą naboru; termin może przedłużyć tylko instytucja, przy awarii IGA albo w innym uzasadnionym przypadku. Pomoc techniczna systemu odpowiada od poniedziałku do piątku, od 8:00 do 16:00.

Ocena wniosków FEMP 13.1 może potrwać 120 dni kalendarzowych, liczonych od następnego dnia po zamknięciu naboru, a rozstrzygnięcie zaplanowano na maj 2027 r. Ocena wniosku FEMP 13.1 obejmuje etap formalny, finansowy i merytoryczny. Instytucja może prowadzić dwa sąsiednie etapy równocześnie, a także przedłużyć termin oceny.

Instytucja może poprosić o wyjaśnienia tylko raz na każdym z trzech etapów sprawdzania wniosku, a do czasu odpowiedzi 120-dniowy termin stoi. Osobno regulamin przewiduje korektę drobnych pomyłek.

Data startu naboru FEMP 13.1 podawana we wcześniejszych zestawieniach jest nieaktualna: urząd 8 października 2026 r. przesunął początek naboru na 29 października, a koniec na 17 grudnia, z uwagi na planowaną zmianę kryteriów wyboru projektów.

Harmonogram uchwalony przez zarząd województwa 19 października 2026 r. przewiduje dla tego samego typu projektu w działaniu 13.1 jeszcze nabór niekonkurencyjny, zaplanowany od stycznia do marca 2027 r., z budżetem 30 662 254,66 zł. Krąg uprawnionych do tamtego naboru wskaże jego własny regulamin.

Kto pomoże gminie przygotować wniosek o dofinansowanie wodociągów?

Bez opłat o warunkach naboru FEMP 13.1 informuje Główny Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Krakowie oraz punkty lokalne w Tarnowie, Nowym Targu i Nowym Sączu. Dokumenty gmina albo spółka opracowuje sama lub zleca doradcy; za przygotowanie informacji do formularza wniosku i jego wypełnienie płaci ze środków poza dotacją, bo regulamin wyłącza ten koszt z dofinansowania.

W mdotacje.pl gminom i spółkom wodociągowym przygotowujemy wniosek razem z analizą finansową, analizą odporności inwestycji na zmiany klimatu i pełnym kompletem załączników. Gdy gmina potrzebuje jeszcze projektu budowlanego, pomagają nam partnerzy, z którymi stale współpracujemy.

Kiedy ocena się skończy, możemy przejąć dalsze prowadzenie projektu: odpowiemy na pisma instytucji, przygotujemy dokumenty wymagane do umowy o dofinansowanie, wnioski o płatność i zmiany w projekcie, nawet jeśli wniosek powstał poza naszym zespołem.

Pierwsza rozmowa pójdzie sprawnie, gdy wiadomo, kto będzie wnioskodawcą, które zabezpieczenia gmina bierze pod uwagę i czy istnieje już diagnoza potrzeb. Decyzję o dofinansowaniu podejmie Zarząd Województwa Małopolskiego po ocenie wniosku.

Pytania o dotacje na wodociągi i oczyszczalnie w działaniu 13.1