FEWiM 12.01 Rewitalizacja obszarów miejskich 2026: dotacje dla gmin i wspólnot z Warmii i Mazur

Które gminy z Warmii i Mazur mają program rewitalizacji w wykazie województwa?

Datą wpisu jest dzień, w którym zarząd województwa przyjął uchwałę o pozytywnej opinii. Liczbę dni wyliczyliśmy z dat podanych w wykazie; obejmuje ona także czas, w którym gmina przygotowywała wniosek o wpis, bo wykaz nie podaje daty jego złożenia.

Wymóg wpisu do wykazu stawiają dwa dokumenty. W priorytecie 12 szczegółowy opis priorytetów (SZOP) z 21 lipca 2026 r. dopuszcza tylko projekty rewitalizacyjne oparte na GPR z tego wykazu. Kryteria wyboru z 11 grudnia 2025 r. wymagają, żeby GPR był zatwierdzony nie później niż w dniu złożenia wniosku i był już w wykazie.

Gdy wniosek jest już złożony, zmiana programu nic nie da, bo kryteria nie dopuszczają poprawiania GPR w trakcie oceny.

Ile trwa wpis gminnego programu rewitalizacji do wykazu?

Regulamin prowadzenia wykazu w § 5 ust. 13 daje urzędowi marszałkowskiemu do 60 dni od wpływu wniosku gminy na weryfikację formalną i merytoryczną oraz uchwałę zarządu województwa. Gmina, która złoży wniosek o wpis później niż 60 dni przed końcem naboru, może więc dostać uchwałę dopiero po jego zamknięciu.

Urząd przyjmuje wnioski o wpis na bieżąco, bez wyznaczonych terminów, a opinię o programie wydaje na prośbę gminy, zanim ta złoży pierwszy projekt rewitalizacyjny.

Wniosek o wpis trafia do urzędu na papierze, razem z uchwałą przyjmującą program. Na nośniku elektronicznym gmina przekazuje GPR w pliku PDF z załącznikami graficznymi, formularz informacji do Systemu Informacji Przestrzennej i mapę wektorową granic obszaru zdegradowanego i obszaru rewitalizacji w formacie shp, czyli pliku z mapą cyfrową.

Braki formalne gmina może usunąć tylko raz, a urząd wyznacza na to termin nie krótszy niż 5 dni roboczych. Przed uchwaleniem programu gmina może raz skorzystać z konsultacji jego projektu z zespołem do spraw rewitalizacji.

Przykład Kętrzyna pokazuje, jak blisko końca naboru może przypaść wpis. Rada miejska przyjęła program 13 sierpnia 2024 r., a zarząd województwa wpisał go do wykazu 3 września. Nabór z 2024 r. zamknięto 9 września, a projekt przebudowy szkoły podstawowej w Kętrzynie znalazł się na liście zakwalifikowanych do dofinansowania.

GPR gminy musi być przyjęty na podstawie ustawy o rewitalizacji i umieszczony w wykazie województwa, zanim gmina wystąpi o dotację. Brak wpisu przed grudniowym naborem nie zamyka gminie innych źródeł finansowania; zestawiamy je na stronie z aktualnymi naborami dla samorządów.

Kto oprócz gminy może złożyć wniosek o dotację na rewitalizację?

Według harmonogramu i SZOP wnioskodawcą może być samorząd, jego jednostka organizacyjna albo związek lub stowarzyszenie samorządów, a także organizacja pozarządowa, kościół lub związek wyznaniowy, wspólnota lub spółdzielnia mieszkaniowa oraz TBS, czyli spółka budująca mieszkania na wynajem. Projekt każdego z nich musi wynikać z programu rewitalizacji gminy, w której leży inwestycja, więc wspólnota albo organizacja pozarządowa powinna najpierw sprawdzić w urzędzie gminy, czy jej przedsięwzięcie jest w tym programie.

Kryteria wymagają, żeby projekt figurował w GPR na liście przedsięwzięć podstawowych lub uzupełniających albo wynikał z ogólnej charakterystyki pozostałych przedsięwzięć. Musi on też realizować co najmniej jeden cel i jeden kierunek działań programu oraz leżeć na obszarze rewitalizacji; inwestycja poza tym obszarem wymaga uzasadnienia w programie i we wniosku. Gdy któregoś z tych warunków brakuje, zmiana GPR po złożeniu wniosku już go nie naprawi.

W naborze z 2024 r. z działania najczęściej korzystały wspólnoty: spośród 23 projektów zakwalifikowanych do dofinansowania 9 przygotowały wspólnoty mieszkaniowe z Olsztyna, a 4 spółdzielnie mieszkaniowe. Siedem gmin przygotowało 8 projektów, a pozostałe dwa złożyły stowarzyszenie i zakład doskonalenia zawodowego.

Negatywną ocenę dostało 7 wniosków, bo w każdym z nich oceniający wpisali „nie” przy którymś z kryteriów zero-jedynkowych, w których możliwa jest tylko odpowiedź „tak” albo „nie”. Pięć z nich złożyły wspólnoty.

Jak wysoka może być dotacja i na ile projektów wystarczy planowana pula?

Dotacja z działania 12.01 pokryje najwyżej 85% wydatków kwalifikowalnych, bo SZOP wymaga wkładu własnego nie mniejszego niż 15%. Gdy projekt jest objęty pomocą publiczną, poziom dofinansowania ustala właściwe rozporządzenie i bywa on niższy. Kwota 27 321 450 zł jest w harmonogramie orientacyjna, a wiążącą pulę poda regulamin naboru.

Próg 200 tys. euro odnosi się do wartości całego projektu; sama dotacja może więc być niższa.

W naborze z 2024 r. urząd podał ten próg w złotych, stosując kurs Europejskiego Banku Centralnego z przedostatniego dnia notowań w miesiącu przed ogłoszeniem naboru: przy kursie 4,3188 zł wyniósł on 863 760,01 zł. Ten sam regulamin nie dopuszczał w jednym projekcie wydatków kwalifikowalnych wyższych niż 10 mln zł, więc największe dofinansowania na liście sięgały 8,5 mln zł.

Przykład: gdy wydatki kwalifikowalne projektu sięgną 4 mln zł, dotacja nie przekroczy 3,4 mln zł, a co najmniej 600 tys. zł oraz całość wydatków niekwalifikowalnych wnioskodawca sfinansuje sam.

Gdyby średnie dofinansowanie było takie jak w naborze 2024 r., czyli około 4,1 mln zł, orientacyjna pula starczyłaby na sześć do siedmiu projektów. Ten rachunek nie jest prognozą, bo pula i kwoty wniosków w nowym naborze mogą być inne. Po ocenie wniosków z 2024 r. zarząd województwa zwiększył pulę; regulamin dopuszczał taką zmianę, ale jej nie przewidywał z góry.

Na co można przeznaczyć dotację z działania FEWiM 12.01?

Dotacja z działania FEWiM 12.01 finansuje inwestycje na obszarach rewitalizacji wskazanych w gminnych programach, które mają ograniczyć problemy społeczne, gospodarcze, środowiskowe, przestrzenne i techniczne tych obszarów. SZOP wymienia trzy rodzaje prac:

• przebudowę albo odnowienie budynków razem z niezbędnym wyposażeniem, a w gmachach pod ochroną konserwatora także prace konserwatorskie i restauratorskie; ich przeznaczenie po pracach ma być społeczne, kulturalne, gospodarcze albo edukacyjne; ten typ obejmuje również prace remontowe w częściach wspólnych domów mieszkalnych i usługowo-mieszkalnych;
• odbudowę budynków, możliwą wyjątkowo, gdy przywraca historyczną zabudowę i układ przestrzenny miejsca;
• zagospodarowanie przestrzeni publicznych z małą architekturą, w tym istniejącej zieleni i podwórek należących do beneficjenta albo będących jego współwłasnością.

Monitoring, oświetlenie uliczne oraz podstawowe ścieżki piesze i rowerowe mogą być tylko niedominującą częścią projektu. Drogi i miejsca postojowe SZOP dopuszcza tylko jako poboczną część większego projektu, która nie może przekroczyć 15% kosztów kwalifikowalnych. Budowa nowych ulic, parkingów, garaży i wiat samochodowych nie dostanie dotacji, podobnie jak infrastruktura bez funkcji społecznej.

Każdy budynek i każda przestrzeń w projekcie muszą spełniać standardy dostępności dla osób z niepełnosprawnościami, a SZOP pozwala w tym celu zbudować windy. Inwestycje w budynki muszą uwzględniać standardy efektywności energetycznej i przeciwdziałanie ubóstwu energetycznemu.

Projekt musi chronić istniejące drzewa i krzewy, a wycinkę trzeba uzasadnić i zrównoważyć działaniami kompensacyjnymi albo nowymi terenami biologicznie czynnymi. Samo docieplenie i modernizację energetyczną gmachów użyteczności publicznej finansuje inne działanie FEWiM, 02.01, w naborze „Zielone Pogranicze”, o którym piszemy osobno.

Jakie dokumenty gmina powinna przygotować przed planowanym naborem na rewitalizację?

Z projektantem i autorem ekspertyzy przyrodniczej gmina powinna ustalić, jakich dokumentów brakuje i kiedy będą gotowe. Lista poniżej pochodzi z dokumentacji naboru z 2024 r., w którym wnioski składano w WOD2021, internetowym narzędziu do ubiegania się o środki unijne. Wymagania dla naboru 2026 określi nowy regulamin.

• potwierdzenie, że GPR gminy jest w wykazie, a przedsięwzięcie figuruje na jego liście;
• pozwolenie na budowę albo, gdy jeszcze go nie wydano, kopia wniosku o jego wydanie z odnotowanym przez urząd wpływem i wyciągiem z dokumentacji technicznej, bo tak pozwalała dokumentacja naboru z 2024 r.; do umowy ta sama dokumentacja żądała co do zasady pozwolenia, od którego nie przysługuje już odwołanie, albo zgłoszenia z pismem urzędu, że sprzeciwu nie wniesiono;
• własność, dzierżawa albo najem obiektu lub terenu na czas realizacji i pięć lat trwałości projektu;
• ocena przyrodnicza, czy w budynku gniazdują ptaki lub zimują nietoperze, gdy prace obejmą dach albo fasadę; dokumentacja z 2024 r. zalecała wykonanie jej w okresie rozrodu zwierząt (od marca do lipca) albo hibernacji nietoperzy (od listopada do lutego) i dopuszczała ekspertyzę sprzed roku albo dwóch lat;
• przy zabytku albo na obszarze chronionym: decyzja konserwatora i dokument potwierdzający wpis do rejestru lub ewidencji;
• biznesplan z analizą finansową oraz formularz środowiskowy, który pokazuje, że projekt nie wyrządzi istotnej szkody środowisku (zasada DNSH);
• w przypadku wspólnoty uchwała właścicieli lokali o wyborze zarządu i zgoda na czynność przekraczającą zwykły zarząd;
• pieniądze na wkład własny zaplanowane w budżecie, konto w systemie WOD2021 założone przez samego wnioskodawcę i kwalifikowany podpis elektroniczny dla oświadczeń.

W 2024 r. regulamin wykluczał projekty w systemie „zaprojektuj i wybuduj”, w którym projekt budowlany przygotowuje dopiero wykonawca robót, chyba że w dniu wniosku cała dokumentacja techniczna była już gotowa. Nasza praca nad wnioskiem z biznesplanem trwa raczej 7-14 dni od otrzymania kompletu danych; czas na pozwolenie, ekspertyzę przyrodniczą i wpis programu do wykazu trzeba liczyć osobno, bo zależy od urzędów i projektanta.

Za co urząd marszałkowski przyznaje punkty projektom rewitalizacyjnym?

W naborze z 2024 r. oceniający w jednym etapie badali kryteria zero-jedynkowe, między innymi wpis GPR, zgodność z programem, komplementarność, ochronę zieleni i inwentaryzację przyrodniczą, i jednocześnie przyznawali punkty. Pozytywnie oceniony zostaje projekt, który zalicza wszystkie kryteria typu „tak” albo „nie” i zbiera minimum 10 z 20 punktów w kryteriach liczonych do progu; suma wszystkich kryteriów punktowych to 32 punkty.

• Wydatki planowane ze środków UE na metr kwadratowy, nazwane w kryteriach efektywnością kosztową, przynoszą do 5 punktów, a przy remisie przesądzają o miejscu w rankingu. Liczy się więc część finansowana z UE, a nie cały koszt inwestycji: w budynkach 4 punkty przysługują, gdy na metr przypada nie więcej niż 3000 zł ze środków UE, a połączenie budynku z przestrzenią publiczną dodaje jeszcze jeden.
• Za wpływ na włączenie społeczne mieszkańców obszaru rewitalizacji projekt może dostać 3 punkty.
• Za powiązanie projektu z innymi przedsięwzięciami i za partnerstwo można uzyskać do 5 punktów, w tym jeden, gdy wnioskodawca lub partner ma za sobą podobny projekt współfinansowany ze środków europejskich od 2014 r. Oceniający sprawdzają także obowiązkową komplementarność przedsięwzięcia zapisaną w GPR; jej braku nie da się poprawić zmianą programu, gdy wniosek jest już złożony.
• Jeden punkt dostaje projekt z miasta średniego tracącego funkcje społeczno-gospodarcze; drugi dostają projekty z obszaru zagrożonego trwałą marginalizacją; osobny punkt dostaje projekt z powiatu braniewskiego, bartoszyckiego, kętrzyńskiego, węgorzewskiego lub gołdapskiego, czyli z pogranicza z Rosją.

W 2024 r. projekty zakwalifikowane do dofinansowania miały od 20 do 29 punktów. Wnioskodawca mógł dwukrotnie uzupełnić albo skorygować wniosek i każdorazowo miał na to 7 dni roboczych; o tym, jak przygotować odpowiedź, piszemy w poradniku o wezwaniach.

Kiedy urząd marszałkowski ogłosi wyniki planowanego naboru i co dzieje się po wyborze projektu?

Harmonogram FEWiM z 22 września 2026 r. nie określa terminu rozstrzygnięcia planowanego naboru w działaniu 12.01. Regulamin naboru z 2024 r. zapowiadał rozstrzygnięcie orientacyjnie na maj 2025 r.

Lista ocenionych wniosków z tamtego naboru ma jednak datę 8 lipca 2025 r., czyli powstała około dziesięciu miesięcy po jego zamknięciu. Znalazły się na niej 22 projekty, a po aktualizacji w styczniu 2026 r. dołączył jeszcze jeden, co podniosło łączne dofinansowanie do 93 518 236,27 zł. Na protest od negatywnej oceny regulamin z 2024 r. przewidywał 14 dni, liczonych od doręczenia pisma.

W 2024 r. wybrani wnioskodawcy dostawali 7 dni roboczych na dosłanie dokumentów do umowy. Także gdy wniosek pisał ktoś inny, po wyborze projektu możemy przygotować odpowiedzi na wezwania i dokumenty do umowy. Rozszerzenie zakresu o zamówienia publiczne i rozliczenie inwestycji wymaga odrębnej umowy.

Pytania gmin i wspólnot o rewitalizację w FEWiM 12.01