Program Kultura EOG 2026: kto może złożyć wniosek w Działaniu 1?

Czym różnią się Działanie 1 i Działanie 2 Programu Kultura?

W Działaniu 1 można otrzymać dotację na projekt łączący prace przy budynku, ochronę dziedzictwa i działania dla mieszkańców. Pełna nazwa Działania 1 to „Rewitalizacja i zrównoważone zarządzanie dziedzictwem kulturowym z aktywnym udziałem społeczności lokalnej”.

Jeśli plan obejmuje przede wszystkim festiwal lub wydarzenia bez wymaganych prac przy budynku, warto sprawdzić odrębny nabór Działania 2, który kończy się 10 listopada 2026 roku. Działanie 2 ma odrębne warunki i budżet naboru.

Inne programy dla samorządów można porównać w zestawieniu naborów dla samorządów.

Kto może złożyć wniosek i gdzie można realizować projekt?

Kościelne osoby prawne oraz instytucje kultury współprowadzone przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie mogą być wnioskodawcami. Instytucja współprowadzona może być uprawnionym partnerem.

Obowiązkowy jest co najmniej jeden uprawniony partner z Polski. Dodatkowo do projektu może dołączyć partner zagraniczny, czyli podmiot z Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu (państw darczyńców), innego państwa-beneficjenta albo z Ukrainy. Partnerzy uczestniczą tylko w działaniach miękkich, takich jak działania kulturalne i edukacyjne; za prace przy budynku odpowiada wnioskodawca.

Partnerem z Polski może być państwowa albo współprowadzona instytucja kultury, samorządowa instytucja kultury, jednostka samorządu terytorialnego działająca w imieniu takiej instytucji, organizacja pozarządowa z sektora kultury, szkoła, szkoła wyższa albo uczelnia; poza szkołami partner musi mieć osobowość prawną, a osoba fizyczna nie może pełnić tej roli. Status partnera warto sprawdzić w wytycznych dotyczących partnerstw.

Jakie prace i działania musi obejmować projekt w Działaniu 1?

Projekt może dotyczyć zabytku nieruchomego albo budynku niezabytkowego. Zabytkiem nieruchomym jest w tym naborze budynek wpisany do rejestru zabytków prowadzonego przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, wpisany do inwentarza muzealiów albo ujęty w gminnej lub wojewódzkiej ewidencji zabytków. Zabytkiem nieruchomym jest także budynek nieujęty w ewidencji, jeśli jego wartość historyczną, artystyczną lub naukową potwierdza rzetelna opinia ekspercka albo konserwatorska.

Samo położenie w strefie ochrony konserwatorskiej nie daje budynkowi statusu zabytku, więc taki budynek jest w tym naborze budynkiem niezabytkowym. Budynek niezabytkowy musi służyć ochronie i upowszechnianiu dziedzictwa niematerialnego albo zabytków ruchomych wpisanych do rejestru, księgozbiorów z Narodowego Zasobu Bibliotecznego lub muzealiów ujętych w inwentarzu.

• Prace przy budynku są obowiązkowe. Projekt musi obejmować prace konserwatorskie lub restauratorskie albo roboty budowlane oraz nadzór. Projekt obejmujący wyłącznie prace w parku lub otoczeniu budynku nie spełnia tego wymogu. Zakup nieruchomości i budowa nowego budynku od podstaw są wyłączone.
• Budynek musi służyć działalności kulturalnej lub społecznej. W projekcie samorządu służy instytucji kultury, a w projekcie organizacji pozarządowej centrum aktywności społecznej. Zabytkowa siedziba urzędu samorządowego jest wyłączona z naboru.
• Projekt obejmuje działania miękkie. Musi informować o otrzymanym dofinansowaniu i obejmować co najmniej dwa rodzaje działań miękkich z katalogu naboru, np. edukację, szkolenia kadr lub ochronę tradycji. Działania miękkie to część kulturalna, edukacyjna i partnerska projektu.
• Dziedzictwo niematerialne musi mieć związek ze społecznością. Jeśli projekt dotyczy dziedzictwa niematerialnego, wnioskodawca wskazuje tradycję, wiedzę lub umiejętność uznawaną przez społeczność, przekazywaną między pokoleniami, oraz osoby, które ją praktykują. Samo prowadzenie działalności kulturalnej nie spełnia tego warunku.

Wnioskodawca musi mieć prawo do budynku na czas realizacji i utrzymania efektów projektu. Własność jest jedną z dopuszczalnych form; wystarczy także inny tytuł prawny, na przykład dzierżawa lub użyczenie. Umowa przedwstępna takim tytułem nie jest.

Trzeba też zapewnić dostępność budynku i działań dla osób z niepełnosprawnościami oraz równe szanse uczestnictwa. Wnioskodawca musi ocenić zagrożenia dla projektu i zaplanować zabezpieczenia. Status zabytku nie zwalnia z wymagań dostępności; dopuszczalne odstępstwo trzeba udokumentować i uzasadnić.

Ile wynosi dotacja i jaki wkład własny przygotować?

Dotacja może wynieść od 1 do 3,5 mln euro, a pula naboru to 64 461 882 euro. Przy kursie naboru 4,2426 zł za euro oznacza to dotację od 4 242 600 zł do 14 849 100 zł.

Wniosek o dotację niższą niż 1 mln euro albo wyższą niż 3,5 mln euro nie spełnia kryterium kwalifikowalności projektu, ocenianego w formule Tak/Nie, i zostaje odrzucony. Przy najwyższym udziale dotacji dla samorządu, czyli 85%, dolna granica oznacza koszty kwalifikowalne od około 5 mln zł. Wypłaty odbywają się w złotych.

Koszty kwalifikowalne to wydatki, które mogą zostać objęte dofinansowaniem zgodnie z zasadami naboru. Przepisy o pomocy publicznej mogą obniżyć dopuszczalną kwotę dotacji. Wnioskodawca sprawdza to w obowiązkowym teście pomocy publicznej.

• Od 50% do 75% kosztów kwalifikowalnych trzeba przeznaczyć na działania twarde, czyli inwestycje w budynek i jego otoczenie oraz wyposażenie służące celom projektu.
• Co najmniej 25% kosztów kwalifikowalnych musi przypadać na działania miękkie. Do kosztów kwalifikowalnych należą też koszty zarządzania, czyli wynagrodzenia i wyjazdy osób zaangażowanych bezpośrednio w projekt, oraz koszty pośrednie, czyli ryczałt w wysokości 3% kosztów bezpośrednich (twardych, miękkich i zarządzania) na ogólne koszty wnioskodawcy. Działania twarde i miękkie razem nie zajmują więc całego budżetu, ponieważ ryczałt na koszty pośrednie jest liczony obok nich.
• Poza wkładem własnym potrzebne są środki na wydatki niekwalifikowalne oraz na opłacenie kosztów przed otrzymaniem refundacji. VAT można objąć dofinansowaniem tylko w części, której wnioskodawca nie ma prawnej możliwości odliczyć ani odzyskać. Jeśli taka możliwość powstanie później, dofinansowanie otrzymane na VAT trzeba zwrócić z odsetkami.

Dofinansowanie może obejmować wyposażenie potrzebne do działalności instytucji kultury lub centrum aktywności społecznej, np. sprzęt komputerowy i urządzenia do tworzenia cyfrowych kopii zbiorów.

Sprzęt można rozliczyć na dwa sposoby. Odpisy amortyzacyjne, czyli część wartości sprzętu ujmowaną w kosztach, obejmują tylko okres i stopień wykorzystania sprzętu w projekcie. Pełną cenę zakupu można rozliczyć, jeśli wnioskodawca pozostanie właścicielem sprzętu, będzie go używał do celów projektu, ubezpieczy go i zabezpieczy środki na jego utrzymanie przez 5 lat po zakończeniu projektu, a przy pomocy publicznej przez 10 lat od podpisania umowy.

Sprzętu używanego wyłącznie do administracyjnej obsługi projektu, np. komputera do przygotowywania rozliczeń, nie wlicza się do wymaganego udziału działań twardych. Wydatki poniesione przed decyzją ministra, na przykład na dokumentację projektową, badanie zapotrzebowania czy raport z konsultacji, nie są kwalifikowalne. Ani wzrost cen, ani zmiana kursu euro nie zwiększają dotacji, a różnicę pokrywa wnioskodawca.

Tego samego wydatku nie wolno dwukrotnie pokrywać z dofinansowania. Wnioskodawca musi też oświadczyć, że elementy projektu nie były, nie są i nie będą współfinansowane z innych środków europejskich oraz że nie ubiega się równolegle o środki na te elementy projektu z innych projektów Mechanizmu Finansowego EOG, Norweskiego Mechanizmu Finansowego ani programów operacyjnych Unii Europejskiej. Jeśli wkład własny ma pochodzić z programu krajowego, zasady obu programów muszą dopuszczać takie połączenie finansowania.

Jak i kiedy wypłacana jest dotacja?

1. Pierwsza zaliczka może wynieść do 60% dotacji, z limitem 10 mln zł, po spełnieniu warunków umowy, w tym po złożeniu zabezpieczenia w formie weksla in blanco.
2. Kolejna transza wymaga wydatkowania co najmniej 60% środków otrzymanych od operatora.
3. Płatność końcowa to refundacja obejmująca co najmniej 10% dotacji. Wydatki objęte refundacją trzeba wcześniej sfinansować z innych środków.

Wypłata zależy od spełnienia warunków umowy i dostępności środków, a kolejne płatności także od zatwierdzenia odpowiednich raportów. Harmonogram projektu musi uwzględniać czas ich sprawdzania.

Jakie dokumenty trzeba przygotować do wniosku?

Przed wyborem tego naboru sprawdzam przede wszystkim, czy gmina zaplanowała działalność instytucji kultury po zakończeniu inwestycji. Oceniam też, czy zdąży zlecić badanie zapotrzebowania, przeprowadzić konsultacje z mieszkańcami i zawrzeć umowę partnerską przed złożeniem wniosku.

1. Trzeba potwierdzić uprawnienie podmiotu i prawo do budynku. Dokumenty muszą potwierdzać uprawnienia wnioskodawcy, tytuł prawny do budynku, lokalizację inwestycji i rodzaj chronionego dziedzictwa. Budynek zabytkowy wymaga też dokumentu o swoim statusie oraz pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na prace objęte projektem wraz z programem prac konserwatorskich. Opinia konserwatora o stanie zachowania zabytku jest załącznikiem nieobowiązkowym, ale na jej podstawie ocenia się kryterium stanu technicznego, w którym można zdobyć do 5 punktów; opinia nie może być starsza niż 12 miesięcy.
2. Należy zlecić badanie zapotrzebowania i przeprowadzić konsultacje. Badanie wykonuje firma zewnętrzna albo podmiot szkolnictwa wyższego, a jego wyniki stanowią załącznik nr 23. Badanie ma pokazać, o ile wzrośnie liczba odbiorców oferty w budynku po projekcie; uczestników online nie wlicza się do tej prognozy. Raport z konsultacji, składany jako załącznik nr 24, ma pokazać, jak mieszkańcy wpłynęli na planowaną ofertę kulturalną.
3. Trzeba zaplanować działalność po inwestycji. W każdym roku okresu trwałości, czyli obowiązkowego utrzymania efektów projektu, instytucja lub centrum musi prowadzić zaplanowane działania stacjonarne. Plan powinien wskazywać odbiorców, wydarzenia, kadrę i finansowanie. Ten plan dotyczy działalności po zakończeniu projektu, a działania miękkie realizowane w jego trakcie planuje się osobno.
4. Należy zawrzeć umowę z partnerem z Polski. Umowa jest obowiązkowym załącznikiem do wniosku. Przy partnerze zagranicznym potrzebne są także dokumenty potwierdzające uprawnienie partnera do udziału w projekcie i prawo podpisujących do jego reprezentowania. Obie strony muszą też podpisać list intencyjny określający zadania i budżet partnerstwa.
5. Trzeba przygotować dokumentację inwestycji i budżet. Kosztorysy, wyceny prac i analizy rynku nie mogą być starsze niż 6 miesięcy przed złożeniem wniosku. Wymagane pozwolenie na budowę musi być wydane na wnioskodawcę i ostateczne najpóźniej przy uzupełnieniu formalnym. Jeśli prace wymagają zgłoszenia zamiast pozwolenia, potrzebne jest potwierdzenie, że właściwy organ nie wniósł sprzeciwu.
6. Należy udokumentować wkład własny i sprawdzić komplet załączników. Wkład własny potwierdza na przykład wieloletnia prognoza finansowa, uchwała budżetowa, promesa organizatora, wyciąg z rachunku bankowego albo promesa kredytowa. Do wniosku dołącza się też test pomocy publicznej i pozostałe załączniki z oficjalnej listy załączników.

Jak i do kiedy złożyć wniosek?

Jeden wnioskodawca może mieć jeden wniosek podlegający ocenie. Trzeba użyć formularza z oficjalnej strony naboru i wysłać dokumenty jako jedną sprawę w systemie e-Doręczeń. Wcześniejszy wniosek można pisemnie wycofać i, po potwierdzeniu operatora, zastąpić nowym przed końcem naboru.

Wniosek musi podpisać kwalifikowanym podpisem elektronicznym osoba uprawniona do reprezentowania wnioskodawcy. Każdy załącznik trzeba podpisać kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo dołączyć jako skan z takim poświadczeniem zgodności z papierem; przy archiwum zip podpisuje się każdy plik osobno, bo podpis samego archiwum nie wystarcza.

Uzupełnienie formalne nie pozwala naprawić użycia niewłaściwego formularza, braku podpisu wniosku ani podpisania go przez osobę nieuprawnioną. Nie usuwa też skutków złożenia wniosku przez nieuprawniony podmiot lub po terminie. Możliwość uzupełnienia dokumentu potwierdzającego uprawnienie dotyczy sytuacji, gdy to uprawnienie rzeczywiście istniało.

Jak oceniany jest wniosek i kiedy zapadnie decyzja?

Brakujące obowiązkowe załączniki można uzupełnić na wezwanie w ciągu 7 dni roboczych od dnia następującego po doręczeniu wezwania. Podmiot publiczny, na przykład samorząd, musi kontrolować skrzynkę: doręczenie następuje po wpłynięciu wiadomości, nawet przed jej odczytaniem. Podmiot niepubliczny, na przykład organizacja pozarządowa, powinien sprawdzić datę i skutek doręczenia na dowodzie otrzymania.

Projekt musi uzyskać pozytywną ocenę w każdym z trzech kryteriów Tak/Nie: kwalifikowalności, zgodności z wartościami programu (godność człowieka, wolność, demokracja, równość, rządy prawa, poszanowanie praw człowieka) i odporności na zagrożenia. Do przejścia oceny potrzeba również co najmniej 60 ze 100 punktów. Ten próg nie gwarantuje dotacji; decyduje minister na podstawie rekomendacji Komitetu ds. Wyboru Projektów.

Tabela pokazuje część kryteriów punktowych. Pełną punktację określa załącznik nr 4 do dokumentacji naboru. Argumenty i dowody trzeba przygotować przed wysłaniem wniosku: na etapie oceny merytorycznej nie ma procedury poprawy ani odwołania od jej wyniku. Od negatywnej oceny formalnej lub pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia można odwołać się w ciągu 14 dni od doręczenia informacji.

Orientacyjny harmonogram przewiduje ocenę od stycznia do maja 2027 roku, decyzje w maju i umowy w czerwcu lub lipcu. Harmonogram może się zmienić. Podane miesiące nie określają terminu wypłaty dotacji.

Przed podpisaniem umowy wnioskodawca powinien ustalić, kto będzie udzielał zamówień, prowadził ewidencję i rozliczenie kosztów oraz przechowywał dokumenty, i jak utrzyma efekty projektu. Jeśli przychody projektu przekroczą plan, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego może zmniejszyć część dotacji z Funduszy EOG albo przeznaczyć nadwyżkę przychodów na dodatkowe działania merytoryczne. Naruszenia umowy, w tym brak utrzymania efektów, mogą skutkować korektą lub zwrotem dotacji. Szczegóły tych obowiązków określa wzór umowy w sprawie projektu.

Pytania o Działanie 1 Programu Kultura