Społeczne Agencje Najmu 2026: III edycja FERS dla gmin

Kto może złożyć wniosek w III edycji FERS?

O wsparcie mogą ubiegać się gmina, związek międzygminny oraz Społeczna Agencja Najmu, której powierzono prowadzenie SAN na obszarze realizacji projektu. Gmina może mieć już umowę o współpracy z agencją albo dopiero planować jej zawarcie. Konkurs obejmuje również rozszerzenie usług działającej SAN.

Społeczna Agencja Najmu łączy pozyskiwanie mieszkań z usługami dla najemców. Projekt w działaniu 5.1 „Innowacje społeczne” programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS) musi przewidywać usługi aktywnej integracji społecznej i zawodowej. SAN zapewnia ich koordynację.

Wnioskodawca może złożyć najwyżej jeden wniosek w konkursie. Przed podziałem prac między gminę a operatora warto więc ustalić, który podmiot będzie wnioskodawcą.

Do 8 mln zł i 100% dofinansowania: kwoty oraz liczba mieszkań

Zatwierdzony Roczny Plan Działania (RPD) III edycji przewiduje pulę 60 mln zł, 100% dofinansowania i brak wkładu własnego.

Maksymalna wartość projektu zależy od liczby mieszkań, które SAN planuje pozyskać podczas realizacji projektu:

Osobne kryterium określa minimalną liczbę mieszkań według wielkości gminy. Liczbę mieszkańców ustala się na podstawie raportu GUS „Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 roku”.

Dla gminy z 40 tys. mieszkańców minimum wynosi zatem 15 lokali. Jeśli zaplanuje pozyskanie 25 mieszkań, limit wartości projektu wyniesie 5 mln zł. To przykład zastosowania dwóch kryteriów, bez założenia, że cała kwota zostanie przyznana. Związek międzygminny powinien potwierdzić w dokumentacji naboru sposób stosowania progu ludności przy projekcie obejmującym kilka gmin.

Planowany nabór od 16 do 26 listopada 2026 r.

Harmonogram FERS obowiązujący od 30 września 2026 r. planuje przyjmowanie wniosków od 16 do 26 listopada 2026 r. To daty z harmonogramu. Ostateczny termin i sposób złożenia wniosku trzeba sprawdzić w ogłoszeniu naboru.

Zatwierdzone kryteria III edycji przewidują co najmniej 24 miesiące realizacji projektu i jego zakończenie najpóźniej 30 września 2029 r. Okres poprzedzający zawarcie umowy o współpracy z SAN może wynosić najwyżej 3 miesiące.

Przy planowaniu projektu gmina powinna połączyć trzy zadania: przygotowanie współpracy z operatorem, pozyskanie lokali oraz uruchomienie usług dla najemców. Krótki okres na zawarcie umowy z SAN przemawia za rozpoczęciem uzgodnień przed naborem.

Na co przeznaczyć środki i jak liczyć regułę 80%?

Co najmniej 80% kosztów bezpośrednich projektu musi łącznie przypadać na wydatki należące do kategorii wymienionych w kryterium dostępu nr 12:

• zapewnienie koordynacji usług aktywnej integracji społecznej i zawodowej przez SAN;
• usługi aktywnej integracji oraz niezbędne usługi społeczne wspomagające aktywną integrację;
• dopłaty do czynszu;
• adaptacje i remonty mieszkań;
• podstawowe wyposażenie mieszkań;
• pokrycie ryzyk związanych z dzierżawą mieszkań.

Podstawą obliczenia są koszty bezpośrednie. Przy hipotetycznej kwocie 2,5 mln zł kosztów bezpośrednich co najmniej 2 mln zł musi przypadać na powyższe kategorie. Pozostałe koszty bezpośrednie mogą wynosić najwyżej 500 tys. zł. Wartość całego projektu może obejmować także koszty pośrednie, których zasady trzeba ustalić w dokumentacji konkursu.

Przy układaniu budżetu sprawdzam osobno koszty prac w lokalach, usług dla najemców i dopłat. Dzięki temu gmina sprawdzi, czy osiągnie wymagany udział 80%, zanim wpisze wydatki do wniosku. Przy ocenie kwalifikowalności wydatków trzeba uwzględnić także właściwe dla konkursu limity oraz sposób dokumentowania kosztów.

Jakie mieszkania może pozyskać SAN?

SAN powinna pozyskiwać mieszkania przede wszystkim z rynku prywatnego, od osób fizycznych i prawnych. Kryteria dopuszczają również lokale należące do podmiotu prowadzącego SAN, z wyłączeniem spółek gminnych, oraz nieruchomości Skarbu Państwa i Agencji Mienia Wojskowego.

Działalność agencji nie może uszczuplić zasobu przeznaczonego dla osób ubiegających się o najem mieszkania od gminy. W przypadku zasobu komunalnego RPD wskazuje lokale będące pustostanami od co najmniej roku, lokale niespełniające standardu i wymagające remontu oraz pomieszczenia lub części budynków wydzierżawione SAN i adaptowane na mieszkania.

Przed wpisaniem lokalu do projektu gmina powinna sprawdzić jego status, warunki dzierżawy i zakres niezbędnych prac. Dla mieszkań komunalnych potrzebne jest także udokumentowanie, dlaczego ich wykorzystanie przez SAN spełnia opisane ograniczenie. Odrębne finansowanie zasobu gminnego opisuje artykuł o dotacjach na mieszkania komunalne na Dolnym Śląsku.

Umowa o współpracy z SAN ma być realizowana przez co najmniej 5 lat. Jej wcześniejsze wypowiedzenie oznacza według RPD niespełnienie trwałości rezultatów i obowiązek proporcjonalnego zwrotu środków. Plan finansowania agencji powinien więc obejmować również okres po zakończeniu projektu.

Kto może korzystać z mieszkań i dopłat do czynszu?

Wsparcie projektu jest przeznaczone dla najemców SAN należących do grup wskazanych w kryterium dostępu nr 6. Gmina powinna powiązać ich potrzeby mieszkaniowe z planem usług aktywnej integracji społecznej i zawodowej. Sam wynajem lokalu nie wyczerpuje zakresu projektu.

Katalog obejmuje osoby spełniające przesłanki pomocy społecznej, dorosłych opuszczających pieczę zastępczą oraz wskazane placówki wychowawcze, osoby bezrobotne, osoby z niepełnosprawnościami, osoby bezdomne lub zagrożone wykluczeniem mieszkaniowym, osoby pracujące w ubóstwie, wskazane grupy cudzoziemców, pracowników edukacji, ochrony zdrowia lub pomocy społecznej, osoby doznające przemocy domowej, studentów oraz osoby samotnie wychowujące dzieci. Szczegółowe warunki każdej grupy znajdują się na stronach 9-11 RPD.

RPD wymaga również, aby najemca nie miał prawa własności ani spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego na terenie gminy, w której funkcjonuje SAN, lub gminy sąsiadującej. Wyjątek dotyczy osób doznających przemocy domowej, które spełniają warunek opisany w RPD, w tym są objęte procedurą „Niebieskie Karty”.

Dopłaty do czynszu dotyczą wyłącznie najemców SAN. We wniosku należy zaplanować je na okres do 18 miesięcy, w stopniowo malejącej wysokości. Maksymalny poziom dopłat ma uwzględniać także inne dostępne wsparcie, na przykład „Mieszkanie na start” i dodatki mieszkaniowe.

Co daje dodatkowe punkty w III edycji?

Kryteria premiujące dotyczą dostępności mieszkań, uchwały rady gminy i diagnozy potrzeb mieszkaniowych. Premie pomagają w ocenie, ale nie zastępują kryteriów dostępu ani nie gwarantują wyboru projektu.

• Mieszkania dostępne dla osób ze szczególnymi potrzebami: 4 punkty za udział co najmniej 8%, 6 punktów za 12%, 8 punktów za 16% oraz 10 punktów za 20%.
• Uchwała rady gminy przed złożeniem wniosku: 7 punktów, jeśli określa kryteria i zasady ubiegania się o najem z zasobu SAN zgodnie z art. 22e ustawy o społecznych formach rozwoju mieszkalnictwa.
• Diagnoza potrzeb mieszkaniowych: 3 punkty, jeśli przed złożeniem wniosku gmina posiada diagnozę przeprowadzoną w ramach projektu Ośrodek Rozwoju Najmu Społecznego (ORNS), potwierdzającą potencjał gminy do utworzenia i prowadzenia SAN.

RPD nakazuje zaokrąglać w dół liczbę dostępnych mieszkań wynikającą z udziału procentowego. Gdy jeden wynik liczbowy odpowiada kilku progom, stosuje się wyższą punktację. Ten sposób liczenia warto sprawdzić dla konkretnego zasobu przed zadeklarowaniem liczby lokali.

Punktowana uchwała dotyczy zasad wynajmowania mieszkań. W przygotowaniu dokumentów trzeba ustalić jej właściwy zakres; uchwała o zamiarze współpracy z SAN służy innej decyzji.

Co gmina powinna przygotować przed naborem?

Przygotowanie wniosku warto rozpocząć od warunków, które przesądzają o możliwości udziału, a następnie przejść do lokali, usług i budżetu.

1. Gmina powinna potwierdzić możliwość udziału. Trzeba sprawdzić status wnioskodawcy i realizowane projekty z wcześniejszych konkursów SAN oraz wybrać podmiot, który złoży jeden wniosek.
2. Potrzebny jest plan współpracy z operatorem. Powinien obejmować zawarcie umowy w wymaganym czasie, koordynację usług i finansowanie działalności przez co najmniej 5 lat.
3. Warto rozeznać dostępny zasób mieszkań. Liczba lokali, gotowość właścicieli do dzierżawy, stan techniczny, dostępność i koszty prac wyznaczą możliwą skalę projektu.
4. Gmina powinna rozpoznać potrzeby najemców. Dobór grup z katalogu RPD wymaga sprawdzenia ich szczegółowych warunków oraz zaplanowania odpowiednich usług.
5. Budżet i harmonogram muszą spełniać kryteria. Trzeba uwzględnić limit wartości projektu, udział 80% kosztów bezpośrednich, malejące dopłaty oraz zakończenie projektu do 30 września 2029 r.
6. Warto przygotować dokumenty dające punkty. Jeśli gmina zamierza korzystać z premii, potrzebne będą właściwa uchwała rady gminy i diagnoza ORNS.

Jeżeli brakuje informacji o liczbie mieszkań, pierwszym krokiem będzie rozeznanie rynku lokali. Jeżeli w gminie jest realizowany projekt z jednej z dwóch wcześniejszych edycji, trzeba najpierw rozstrzygnąć wykluczenie, zanim powstaną koszty przygotowania kolejnego wniosku. Zasady dokumentowania wydatków i przygotowania wniosku o płatność warto uwzględnić już przy budżecie.

Pytania i odpowiedzi o Społeczne Agencje Najmu